Πρυτάνευσαν όμως λογικότερες απόψεις. Ίσως γιατί έλαβαν υπόψη την άποψη του Κέυνς πως ήταν η επιβάρυνση της Γερμανίας με χρέη που δεν μπορούσαν να πληρωθούν με τη συνθήκη των Βερσαλλιών μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που δρομολόγησε το δεύτερο μεγάλο πόλεμο…

Ίσως γιατί μια ανίσχυρη Γερμανία θα καθιστούσε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη βορά των επεκτατικών διαθέσεων που εμφάνιζε ο σοβιετικός ολοκληρωτισμός, κάτι που αργότερα μπορεί να έβαζε σε κίνδυνο ολόκληρο το δημοκρατικό κόσμο.

Οι ΗΠΑ εισήλθαν στο δεύτερο μεγάλο πόλεμο σαν μεγαλύτερος χρεώστης και εξήλθαν αυτού σαν μεγαλύτερος πιστωτής του κόσμου.

Με τη συμφωνία του Μπρέτον Γουντς επισημοποίησαν την κυριαρχία του στο δυτικό κόσμο, ορίζοντας μια διεθνή οικονομική και συναλλαγματική αρχιτεκτονική με σημείο αναφοράς το δολάριο…

Η υποχρέωση των ΗΠΑ ήταν να ανταλλάσουν κάθε δολάριο με χρυσό στη σταθερή ισοτιμία των 42,2 δολ. η ουγκιά.

Επειδή οι σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες με οποιοδήποτε σημείο αναφοράς δημιουργούν αλλού πλεονάσματα και αλλού ελλείμματα, ο Κέυνς είχε προτείνει ένα μηχανισμό αυτόματου ελέγχου αναδιανομής των πλεονασμάτων, αλλά οι Αμερικάνοι δεν το δέχτηκαν…

Προτίμησαν να τα αναδιανείμουν οι ίδιοι με αντάλλαγμα την πολιτική τους επιρροή. Το σχέδιο Μάρσαλ σε αυτή την κατεύθυνση ήταν η μεγαλύτερη μετάγγιση κεφαλαίων στην ιστορία…

Επί της ουσίας οι ΗΠΑ ανοικοδόμησαν την Ευρώπη και την Ιαπωνία δημιουργώντας στην αρχή ζήτηση για τα δικά τους προϊόντα και αργότερα ανταγωνιστές για τις δικές τους εταιρείες.

Μετά χρόνια όμως, η αμερικάνικη οικονομία από πλεονασματική άρχισε να γίνεται ελλειμματική. Το κόστος του πολέμου στο Βιετνάμ αλλά και το πρόγραμμα Great Society της δεκαετίας του Λύντον Τζόνσον βοήθησαν σε αυτό…

Για να τα στηρίξουν οι ΗΠΑ, τύπωσαν περισσότερα δολάρια απ΄ όσα επέτρεπε ο χρυσός που είχαν στα θησαυροφυλάκια. Μοιραία, αν όλοι οι κάτοχοι δολαρίων ζητούσαν να τα ανταλλάξουν με χρυσάφι, αυτό δεν θα έφτανε. Τότε ο πρόεδρος Νίξον, στις 15 Αυγούστου 1972, τερμάτισε τη συμφωνία του Μπρετον Γουντς και ουσιαστικά εγκαινίασε την έναρξη της εποχής των κυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών.

Το δολάριο, όπως ήταν φυσικό, δέχθηκε πιέσεις. Αργότερα, όμως, η Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας βγήκε και στήριξε το δολάριο αγοράζοντας μεγάλες ποσότητες από τις αγορές. Ο λόγος είχε να κάνει με το φόβο μήπως η αποδυνάμωση των ΗΠΑ καταστήσει τη Δυτική Ευρώπη έρμαιο της ΕΣΣΔ.

Οι ΗΠΑ συνέχισαν να είναι ελλειμματική χώρα, αλλά τα πετροδολάρια έδωσαν τη λύση. Οι ανάγκες του δυτικού κόσμου βοήθησαν να εισρεύσουν μεγάλες ποσότητες δολαρίων στις χώρες που εξήγαγαν πετρέλαιο και άλλες πρώτες ύλες. Η πρώτη και η δεύτερη πετρελαϊκή κρίση με την άνοδο της τιμής του πετρελαίου αύξησαν υπερβολικά το δολαριακό πλούτο αυτών των χωρών.

Οι κάτοχοι δολαρίων έκριναν φρόνιμο, αποδοτικό και ασφαλές να καταθέσουν ή να επενδύσουν αυτά τα δολάρια σε δυτικές και δη αμερικανικές τράπεζες. Έτσι ξεκίνησε η γιγάντωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Δύσης και δη του κέντρου της Δύσης των ΗΠΑ. Οι τράπεζες έπρεπε να βρουν κάπου να αξιοποιήσουν τα τεράστια κεφάλαια που τοποθετήθηκαν στα ταμεία τους… Είναι η απαρχή της μόδας του χρέους.

Ακόμη και σήμερα, κάθε φορά που υπάρχει γεωπολιτική ένταση, η τιμή του δολαρίου ανεβαίνει καθώς όλοι αναζητούν σε αυτό ασφαλές καταφύγιο. Το ίδιο έγινε και κατά τη διάρκεια του χρηματοπιστωτικού κραχ το 2008.

Αυτή η σχέση αποτελεί μια από τις βασικές παραμέτρους πάνω στην οποία άρχισε να χτίζεται το χρέος της Δύσης, κρατικό και ιδιωτικό.

Σε αυτό το περιβάλλον, με τις ΗΠΑ να μετατρέπονται σε Μέκκα των τραπεζών και των αγορών, σιγά-σιγά το εμπορικό ισοζύγιο συνέχισε να διευρύνεται, με τις ΗΠΑ να διατηρούν το προβάδισμα στις καινοτομίες, τη μόρφωση αλλά και την αμυντική ισχύ. Έστω και αν πολλές αμερικάνικες εταιρείες βρέθηκαν να κοιτούν την ‘πλάτη’ αντίστοιχων ευρωπαϊκών και ιαπωνικών.

Σε κάποια φάση μάλιστα η δυναμική των ιαπωνικών εξαγωγών έλαβε τέτοιο χαρακτήρα που στη δεκαετία του ’80 πολλοί θεωρούσαν πως οι ΗΠΑ είχαν ‘τελειώσει’, αφού οι ιαπωνικές εξαγωγές έφερναν τέτοιες ποσότητες δολαρίων στη χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου που αγόραζαν, αμερικάνικο χρέος, αμερικάνικες επιχειρήσεις, ακίνητα και έργα τέχνης μαζικά. Αγόραζαν την Αμερική ολόκληρη…

Όλα αυτά τα χρόνια οι ΗΠΑ συνέχισαν να τυπώνουν δολάρια, αλλά το δολάριο συνέχισε να έχει την εκτίμηση των διεθνών επενδυτών κυρίως χάρη στην καινοτομία και την πολιτική ισχύ των ΗΠΑ.

Το 1990 μετά το σεισμό του Κόμπε και την κατάρρευση της ιαπωνικής ‘φούσκας’ των ακινήτων, κατέρρευσε και το χρηματιστήριο του Τόκιο, η Ιαπωνία έπεσε σε κρίση από την οποία δεν έχει βγει ακόμη… Καθ’ όλη αυτή τη διάρκεια τα περισσότερα από αυτά που αγόρασε πανάκριβα στις ΗΠΑ και αλλού, τα πούλησε συνήθως σε πολύ χαμηλότερες τιμές…

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 εξελέγη για πρώτη φορά ο Ρ. Ρήγκαν και οι μεταρρυθμίσεις που επέβαλε δρομολόγησαν τη δυναμική ανάκαμψη της οικονομίας ή οποία συνεχίστηκε και την επόμενη δεκαετία επί προεδρίας Κλίντον…

Σε όλη αυτή την περίοδο τα χαμηλά επιτόκια και η χαλαρή νομισματική πολιτική διόγκωσαν τα χρέη, τόσο τα κρατικά όσο και τα ιδιωτικά.

Μετά την Ιαπωνία ακολούθησαν στην ανάπτυξη και τις εξαγωγές στη δύση οι λεγόμενες τίγρεις της Ασίας και μετά από αυτές η Κίνα, η οποία λόγω μεγέθους αλλάζει άρδην το σκηνικό.

Η Κίνα, όπως και η Ιαπωνία παλιότερα, έχει συγκεντρώσει ένα σημαντικό μέρος του αμερικάνικου χρέους. Οι Κινέζοι εξάγουν προϊόντα, οι αμερικάνοι πληρώνουν με δολάρια και οι Κινέζοι τους επιστρέφουν ένα μέρος αγοράζοντας ομόλογα και με τα άλλα αγοράζουν πρώτες ύλες.

Ο κύκλος των αμοιβαίων συμφερόντων…

Κατά τη διάρκεια αυτού του κύκλου οι Αμερικάνοι (και οι υπόλοιποι δυτικοί) εισάγουν φθηνά προϊόντα και διατηρούν χαμηλό τον πληθωρισμό, έχουν αγοραστή για τα κρατικά ομόλογα και δεν αναγκάζονται να ανεβάσουν τα επιτόκια και οι Κινέζοι μαζί με τα δολάρια εισάγουν και know how και υποδομή οικονομικής ανάπτυξης.

Ο χαμηλός πληθωρισμός σε συνδυασμό με τη ζήτηση για ομόλογα που κράτησε χαμηλά τα επιτόκια ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τη ραγδαία αύξηση του χρέους στη Δύση και τις ‘φούσκες’ που πύκνωσαν…

Στην αύξηση του χρέους βοήθησε και η μετανάστευση πολλών παραγωγικών θέσεων εργασίας από τη Δύση στις αναπτυσσόμενες χώρες η οποία με την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογική εξέλιξη έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις.

Τα πρώτα μηνύματα του τέλους ενός κύκλου τα είδαμε με το κραχ των χρηματιστηριακών αγορών το 2000. Στη συνέχεια, οι κεντρικές τράπεζες, για να επουλώσουν τις συνέπειες του κραχ, κατέβασαν και κράτησαν για πολύ καιρό πολύ χαμηλά το βασικό επιτόκιο.

Ένας ωκεανός χρήματος βρέθηκε να αναζητεί διέξοδο, στις ανεπτυγμένες οικονομίες κατευθύνθηκε στην αγορά ακινήτων και δημιούργησε τη φούσκα που έσκασε το 2008 και συμπαρέσυρε το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Οι ιδιώτες επειδή είχαν καεί από τις μετοχές στο κραχ του 2000 θεώρησαν τα ακίνητα ασφαλέστερα καταφύγια, μέχρι και έκαψαν τα χέρια τους και εκεί. Τώρα έχουν καταφύγει στα ομόλογα και το χρυσό μέχρι να ολοκληρώσει και αυτός τον κύκλο του…

Όλοι καταλαβαίνουν πλέον πως η Ελλάδα ‘έσκασε’ γιατί ήταν ένας αδύναμος κρίκος μιας μεγάλης αλυσίδας. Αυτό που φοβίζει τις αγορές είναι τι θα γίνει αν η κρίση χρέους πλήξει τις ΗΠΑ. Ήδη, στις συναντήσεις G-20 προσπαθούν να βάλουν κάποιους περιορισμούς στις ανισορροπίες μεταξύ πλεονασματικών και ελλειμματικών οικονομιών.

Αρκετοί υποστηρίζουν πως το χρέος που έχει συσσωρεύσει η Δύση δεν είναι ελέγξιμο και πρέπει να γίνει κάποια ρύθμιση πάνω στην οποία θα στηθεί μια καινούργια συμφωνία τύπου Μπρετον Γουντς για να ελέγξει την επανάληψη του προβλήματος στο μέλλον.

Η πολιτική που ακολουθούν ήδη οι ΗΠΑ είναι αυτή της πληθωριστικής διάβρωσης του χρέους. Είναι δύσκολο να την συνεχίσουν για πολύ χωρίς να προκαλέσουν πληθωριστική έκρηξη και κατάρρευση δολαρίου. Παράλληλα αρχίζουν να λαμβάνουν και μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης. Ένας συνδυασμός εναλλασσόμενων πολιτικών είναι πιθανό σενάριο.

Η Ευρώπη, λόγω των γερμανικών φοβιών, ακολουθεί περισσότερο ορθόδοξη δημοσιονομική πολιτική, αλλά σε όλα τα κρίσιμα εμπόδια μέχρι τώρα προχώρησε στα αναγκαία μέτρα διάσωσης και ανακεφαλαίωσης.

Παράλληλα

Όλα αυτά τα χρόνια, από το δεύτερο παγκόσμιο μέχρι σήμερα, οι δυτικές οικονομίες κινηθήκαν στους ρυθμούς που επέβαλε η γενιά των baby boomers. Μετά τον πόλεμο προέκυψε μια γενιά με αυξημένες γεννήσεις λόγω αισιοδοξίας.

Η ενηλικίωση αυτής της γενιάς επηρέασε ιδιαίτερα τις εκάστοτε οικονομικές και πολιτικές συνθήκες στη Δύση.

Τώρα η γενιά αυτή αρχίζει να συνταξιοδοτείται. Αυτό σημαίνει πως θα υπάρχουν λιγότεροι να δίνουν εισφορές στα ασφαλιστικά συστήματα και τις ασφαλιστικές εταιρείες και θα αυξηθεί ο αριθμός αυτών που θα εισπράττουν συντάξεις.

Σε ένα περιβάλλον όχι δυναμικής οικονομικής ανάπτυξης αυτό πολλαπλασιάζει το πρόβλημα. Εν τω μεταξύ η μερίδα του λέοντος των κεφαλαίων που έχουν δανείσει κράτη, ιδιώτες και είναι τοποθετημένα σε μετοχές αφορούν τις αποταμιεύσεις αυτής της γενιάς.

Το άνοιγμα της αγοράς της Κίνας σε αυτό το κεφάλαιο μέσω επενδύσεων εκεί αποτελεί μια ανάσα. Το ίδιο δημογραφικό πρόβλημα όμως αναμένεται να αρχίσει να αντιμετωπίζει και η Κίνα τα επόμενα χρόνια. Και αυτής ο πληθυσμός γερνάει…

Καλύτερους δημογραφικούς δείκτες από τις αναπτυσσόμενες οικονομίες παρουσιάζει η Ινδία, για την οποία η κάμψη αργεί κατά μερικές δεκαετίες…

Η Ελλάδα…

Το ελληνικό πρόβλημα ευνοήθηκε από τον ωκεανό της ρευστότητας των τελευταίων ετών. Αυτό δεν σημαίνει πως οφείλεται αποκλειστικά σε αυτό.

Απλά αυτό το πρόβλημα ήρθε και επικάθισε πάνω σε παλαιότερα δομικά προβλήματα.

Το ελληνικό πρόβλημα συνίσταται κυρίως στο μέγεθος του μη παραγωγικού τομέα της οικονομίας με σκληρό πυρήνα το δημόσιο σε σχέση με το παραγωγικό.

Πρέπει να καταργήσει θέσεις εργασίας από το δημόσιο και μη παραγωγικό ιδιωτικό τομέα και να τις μεταγγίσει στον παραγωγικό ιδιωτικό τομέα.

Όπως και να έχουν τα πράγματα, πολλά θα πρέπει να αλλάξουν τα επόμενα χρόνια τόσο στη χώρα μας όσο και στον κόσμο ολόκληρο. Οι αλλαγές φοβίζουν τους ανθρώπους και αυτός είναι ένας λόγος που βρίσκουν πρόσφορο έδαφος οι θεωρίες συνωμοσίας.

Αρκετοί αρχίζουν να υποστηρίζουν πως αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά και πως η κρίση αυτή είναι δομική και θα οδηγήσει σε πόλεμο και κατάρρευση. Σε κάθε κρίση πάνω-κάτω ακούγονται τα ίδια… Κι όμως ο κόσμος γυρίζει ακόμη!

Το γεγονός πως πολλοί άνθρωποι ελκύονται από καταστροφολογικά σενάρια είτε από ιδεολογικές ή θρησκευτικές αγκυλώσεις είναι σύμφυτο της φύσης του είδους εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Πιθανότερο σενάριο είναι και αυτή η κρίση σε λίγα χρόνια να αποτελέσει παρελθόν, όπως τόσες άλλες, παρά να γίνει πόλεμος και να καταστραφεί ο κόσμος, όπως υποστηρίζουν τα συνωμοσιολογικά καταστροφικά σενάρια.

Αυτή είναι μια σύντομη και ως εκ τούτου όσο γίνεται πιο απλοποιημένη εκδοχή της ιστορίας του προβλήματος χρέους που αντιμετωπίζει η συγκυρία.

Κώστας Στούπας,

Πηγή:www.capital.gr

“Το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν ενδιαφέρεται τόσο για τα κεφάλαια, πόσο μάλλον για τα «εικονικά» χρήματα, όσο για τους τόκους που «προσφέρουν». Τα κεφάλαια μοιάζουν με τα «οπωροφόρα» δέντρα, τα οποία έχουν τότε μόνο αξία, όταν παράγουν καρπούς – αφού αυτοί πωλούνται στις αγορές, δημιουργώντας κέρδη.

Όσον αφορά τις εμπορικές τράπεζες, με κριτήριο το ελάχιστο αποθεματικό κεφάλαιο (fractional reserve) που υποχρεούνται να καταβάλλουν στις κεντρικές, έχουν τη δυνατότητα να «εγκρίνουν» έως και τα 50πλάσια δάνεια των εγγυήσεων που διαθέτουν – δημιουργώντας χρήματα από το πουθενά και αποκομίζοντας ετήσια επιτόκια που υπερβαίνουν το 250% επί των κατατεθειμένων κεφαλαίων τους.

Για παράδειγμα, όταν προσφέρουν ένα δάνειο 1.000 €, τα χρήματα που στην πραγματικότητα διαθέτουν (υπό ορισμένες προϋποθέσεις), είναι 20 € (2%). Από τα 20 αυτά Ευρώ, με επιτόκιο 5%, οι ετήσιοι τόκοι τους διαμορφώνονται στα 50 € – δηλαδή, κερδίζουν 2,5 φορές τα πραγματικά χρήματα που καταβάλλουν. Επομένως, όχι μόνο ξεπερνούν κατά πολύ ακόμη και τον πιο άπληστο τοκογλύφο, αλλά, το σημαντικότερο ίσως, θα ήταν πιθανότατα ικανές να «εγκληματήσουν», εάν μόνο έτσι θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν περαιτέρω τα υπερκέρδη τους”.

Με βάση τις παραπάνω τοποθετήσεις, δεν απορεί κανείς διαπιστώνοντας ότι το καζίνο έχει ξανά ανοίξει – ειδικά όταν γνωρίζει ότι οι «πρωταθλητές» του marketing, οι Η.Π.Α., έχουν διοχετεύσει σχεδόν το σύνολο της δημιουργικότητας τους στα χρηματοπιστωτικά προϊόντα «μαζικής καταστροφής». Πόσο μάλλον αφού η εμπειρία των μεγάλων ιδρυμάτων από την πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση τα δίδαξε ότι, ακόμη και αν τυχόν βρεθούν ξανά σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης (χρεοκοπία), οι κυβερνήσεις θα επέμβουν με τα χρήματα των φορολογουμένων Πολιτών τους, διασώζοντας τες (ετεροβαρές ρίσκο).

ΟΙ ΣΚΙΩΔΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

Αναλυτικότερα οι τράπεζες, κυρίως οι τοπικές γερμανικές, με στόχο να αποφύγουν τις μελλοντικές υποχρεώσεις τους από την εφαρμογή της νέας συνθήκης της Βασιλείας, η οποία θα τις αναγκάζει σε Ίδια Κεφάλαια της τάξης του 10,5% επί των συνολικών δανείων τους, «μεταβιβάζουν» τις επισφάλειες (ρίσκα) τους σε εξειδικευμένους επενδυτές (σκιώδεις τράπεζες) – με αποτέλεσμα να ελαχιστοποιούν τα απαιτούμενα κεφάλαια τους, κάποιες φορές σε χαμηλότερα του 1% (δανείζοντας με επιτόκια 5%, επιτυγχάνουν έως και 500% κερδοφορία).

Η καινούργια αυτή «αισθητική επέμβαση» στους Ισολογισμούς τους ονομάζεται «Regulatory Capital Relief Trade / Reg Caps» – όπου οι σκιώδεις, ανεξέλεγκτες από τις Αρχές τράπεζες, οι οποίες στις Η.Π.Α. διαχειρίζονται πιστώσεις ύψους 16 τρις $ (οι κανονικές τράπεζες «μόλις» 13 τρις $), υψηλότερες δηλαδή από το συνολικό ΑΕΠ της υπερδύναμης, «αγοράζουν» τις επισφαλείς πιστώσεις των εμπορικών τραπεζών, «χρεώνοντας» τες με προμήθειες που ξεπερνούν το 15%. Η λειτουργία του απίστευτου αυτού «μηχανισμού ωραιοποίησης» των Ισολογισμών είναι η εξής:

(α) Η εμπορική τράπεζα προσφέρει πιστώσεις στους πελάτες της, ιδιώτες ή επιχειρήσεις, χωρίς να προσέχει ιδιαίτερα την πιστοληπτική τους ικανότητα (όπως ακριβώς συνέβη με τα ενυπόθηκα δάνεια χαμηλής εξασφάλισης στις Η.Π.Α.)

(β) Αρκετές χιλιάδες δανείων «συσκευάζονται» σε ένα «δομημένο» προϊόν. Τα ιδιαίτερα επικίνδυνα πιστωτικά «πακέτα» τώρα, τα δομημένα προϊόντα δηλαδή με το μεγαλύτερο ρίσκο (Junior Trance), «τιτλοποιούνται» και μεταβιβάζονται σε επενδυτές (σκιώδεις τράπεζες).

(γ) Οι επενδυτές αυτοί (για παράδειγμα κάποια Hedge Funds), αναλαμβάνουν το ρίσκο της απώλειας των πιστώσεων – χρεώνοντας την τράπεζα που τις μεταβιβάζει με υψηλά επιτόκια (έως και 15%).

(δ) Η τράπεζα, έχοντας μετατρέψει τα επισφαλή της δάνεια σε ασφαλή, αφού έχει μεταβιβάσει το ρίσκο της απώλειας τους (κάτι που λειτουργούσε στο παρελθόν με τα CDS και τις ασφαλιστικές εταιρίες, έως ότου κατέρρευσε η αγορά τους), δεν είναι υποχρεωμένη να τα εγγράψει στον Ισολογισμό της. Επομένως, έχει τη δυνατότητα να συνεχίσει την παροχή πιστώσεων, χωρίς να είναι υποχρεωμένη να αυξήσει τα Ίδια Κεφάλαια της (με αποτέλεσμα να μειώνεται η σχέση «Ίδια Κεφάλαια προς Πιστώσεις» στο 1% – αντί να παραμένει στο 10%).

(ε) Ο κίνδυνος της απώλειας των επισφαλών δανείων τώρα, τον οποίο έχουν αναλάβει τα Hedge funds από την τράπεζα, μεταφέρεται στους χρηματοδότες τους – που ακριβώς δεν γνωρίζει κανείς. Όπως υποθέτουν οι γνώστες της αγοράς, οι χρηματοδότες αυτοί είναι κρατικά επενδυτικά κεφάλαια, συνταξιοδοτικά ταμεία και πλούσιοι ιδιώτες – μέσω των ειδικών ιδρυμάτων που διαθέτουν.

(στ) Ολόκληρο το «παιχνίδι», η πιστωτική πυραμίδα δηλαδή, συνεχίζεται επ’ αόριστον – μέχρι εκείνη τη χρονική στιγμή, κατά την οποία θα εκραγεί ακόμη μία φορά η «φούσκα» και θα γκρεμισθεί η πυραμίδα (καπιταλισμός-καζίνο).

Στην περίπτωση αυτή, δεν είναι απίθανο ένας ιδιοκτήτης, ο οποίος για παράδειγμα αγόρασε με δόσεις το σπίτι του από μία Ελληνική Τράπεζα (ή ένας επιχειρηματίας που δανείσθηκε από μία ελβετική τράπεζα), να έλθει αντιμέτωπος με έναν Ιάπωνα επενδυτή ή με κάποιο βρετανικό Hedge Fund, το οποίο θα ζητάει από αυτόν τα χρήματα του. Ειδικά όσον αφορά τα επιχειρηματικά δάνεια, τα οποία είναι συνήθως εξάμηνης λήξης, αν και υπό ομαλές συνθήκες ανανεώνονται, είναι δυνατόν να «καταπέσουν» ξαφνικά, καταστρέφοντας πολλές επιχειρήσεις.

Περαιτέρω, παρά το ότι οι κρατικές υπηρεσίες ακολουθούν τα ίχνη των πιστωτικών «ακροβατών», προσπαθώντας να εμποδίσουν την καινούργια, πολύ πιο ισχυρή πιστωτική φούσκα που δημιουργείται, δεν φαίνεται δυστυχώς να τα καταφέρνουν. Το γεγονός αυτό είναι μάλλον αυτονόητο αφού ο Αρχές, ιδίως οι ευρωπαϊκές, διαθέτουν ελάχιστα άτομα, με ετήσιους μισθούς που δεν ξεπερνούν τα 130.000 € – έχοντας απέναντι τους πολλές χιλιάδες καλοπληρωμένα, ικανότατα επενδυτικά στελέχη, τα οποία ακολουθούν «πρότυπα» όπως αυτό του J.Paulson (ο οποίος κέρδισε μέσα σε ελάχιστους μήνες από την πρόσφατη κρίση των subrimes σχεδόν 4 δισεκατομμύρια $).

Πολύ περισσότερο όταν, όπως υποθέτουμε, δεν είναι αντίθετη τους η Fed – η οποία, παρά το ότι η ονομασία της (Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα των Η.Π.Α.) μας προδιαθέτει να την θεωρήσουμε κρατική, είναι μία ιδιωτική τράπεζα (με μετόχους μερικές από τις μεγαλύτερες εμπορικές τράπεζες, καθώς επίσης ανώνυμους ιδιώτες-μέλη της τραπεζικής ολιγαρχίας).

ΟΙ ΕΜΠΟΡΙΚΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

Συνεχίζοντας, θεωρούμε ότι οι κανονικές τράπεζες (εμπορικές), δεν διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό από τις σκιώδεις – με μοναδική ίσως εξαίρεση το ότι υπάγονται σε θεσμοθετημένους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Ειδικότερα, η διαδικασία της δημιουργίας χρήματος εκ μέρους τους από το πουθενά παραμένει «αδιαφανής – ενώ είναι πολύ δύσκολο να «ανακαλυφθεί/τεκμηριωθεί». Για παράδειγμα, όταν κανείς αναζητήσει στους Ισολογισμούς και στις στατιστικές των εμπορικών τραπεζών, εάν το ποσόν των χορηγήσεων τους υπερβαίνει το αντίστοιχο των καταθέσεων, δεν πρόκειται να διακρίνει σημαντικές διαφορές (Πίνακας Ι).

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: Καταθέσεις, χορηγήσεις και διαφορά (καταθέσεις μείον χορηγήσεις) ορισμένων Ελληνικών τραπεζών σε δις €, με κριτήριο τους Ισολογισμούς τους το 2009.

Πηγή: Ναυτεμπορική
Πίνακας: Β. Βιλιάρδος

Όπως φαίνεται από τον Πίνακα Ι, η διαφορά μεταξύ καταθέσεων και χορηγήσεων (όπου το αρνητικό υπόλοιπο σημαίνει ότι η εκάστοτε τράπεζα έχει δανείσει περισσότερα χρήματα από τις «καταθέσεις» της), δεν είναι σημαντική. Επομένως, αυτός που αναζητά πρακτική απόδειξη της δημιουργίας χρημάτων από το πουθενά στους Ισολογισμούς των τραπεζών, δεν πρόκειται να την βρει εκεί – εκτός εάν γνωρίζει ότι, κάτω από την έννοια «καταθέσεις» συμπεριλαμβάνονται επίσης χρήματα, τα οποία δεν προέρχονται από καταθέσεις, αλλά από «πιστώσεις»: λογιστικά χρήματα δηλαδή (πηγή: B.Senf).

Πόσο μάλλον εάν κατανοήσει ότι, εάν κάποιος λάβει ένα δάνειο από μία τράπεζα και καταθέσει (εμβάσει κλπ) το ποσόν του δανείου σε έναν λογαριασμό όψεως, στην ίδια ή σε κάποια άλλη τράπεζα, τότε τα χρήματα αυτά θεωρούνται καταθέσεις – γεγονός που μάλλον δυσχεραίνει κατά πολύ την πειστικότητα εκείνων των στατιστικών αναφορών, οι οποίες καταγράφουν τις αποταμιεύσεις των Πολιτών, προσπαθώντας να μας δώσουν μία δήθεν αντιπροσωπευτική εικόνα των προς διάθεση «πραγματικών» χρημάτων (χωρίς να αφαιρούν τις υποχρεώσεις των καταθετών κλπ).

Παρά το ότι λοιπόν η διαδικασία της παραγωγής χρημάτων από το πουθενά ήταν αρχικά το αποκλειστικό προνόμιο των κεντρικών τραπεζών, στις οποίες οι εμπορικές, για να πάρουν χρήματα (δάνεια) έδιναν σαν εγγύηση τις απαιτήσεις τους από τους πελάτες τους (ανταλλάσσοντας τες με «κεντρικά χρήματα», τα οποία «μεταβίβαζαν» στους επόμενους πελάτες τους), οι εμπορικές τράπεζες έχουν «εφεύρει», για πολλά χρόνια κρυφά από το ευρύ κοινό και την Πολιτική, έναν καινούργιο τρόπο παραγωγής χρημάτων: τα λογιστικά χρήματα, τα οποία πλέον αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της ποσότητας χρήματος Μ1 (μετρητά συν καταθέσεις όψεως).

Όπως έχουμε αναφέρει στο παρελθόν το απλοποιημένο «πιστωτικό φαινόμενο», το οποίο επεξηγεί το μηχανισμό που οδηγεί στη διαρκή αύξηση της ποσότητας των χρημάτων εκ μέρους των εμπορικών τραπεζών, είναι το εξής:

(α) Κάποιος καταθέτει στην Τράπεζα Α το ποσόν των 1.000 €. Η τράπεζα διατηρεί τα 200 € στους λογαριασμούς της (σαν «ρεζέρβες», εάν αυτή ήταν η υποχρέωση της στην κεντρική) και δανείζει τα 800 € στην Τράπεζα Β (ή σε κάποιον άλλο πελάτη της κλπ)

(β) Η Τράπεζα Β, η οποία δανείζεται τα 800 €, διατηρεί αντίστοιχα τα 160 € στους λογαριασμούς της και δανείζει τα 640 € στην Τράπεζα Γ.

(γ) Η Τράπεζα Γ, η οποία δανείζεται τα 640 € διατηρεί τα 128 € και δανείζει τα 512 € που «περισσεύουν» κοκ.

Με αυτόν τον τρόπο, έχουμε στο τέλος «καινούργιες» καταθέσεις συνολικά 5.000 €, από την αρχική κατάθεση των πραγματικών 1.000 €, ρεζέρβες αυτά τα 1.000 € και νέες πιστώσεις 4.000 €. Δηλαδή, τα 1.000 € που κατέθεσε ένας και μοναδικός πελάτης έγιναν 4.000 € πιστώσεις και 1.000 € ρεζέρβες – επομένως, «ως δια μαγείας» πολλαπλασιάστηκαν.

Ίσως οφείλουμε να συμπληρώσουμε εδώ ότι, εάν η υποχρέωση των εμπορικών τραπεζών για τη διατήρηση εγγυήσεων στην κεντρική δεν ήταν 20%, όπως στο παράδειγμα, αλλά 2%, όπως συμβαίνει σήμερα στην Ευρωζώνη, τα αρχικά 1.000 € θα μπορούσαν να γίνουν 50.000 € (υπό προϋποθέσεις φυσικά, όπου το μέγεθος της τράπεζας, ο όγκος των συναλλαγών της καλύτερα, διαδραματίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο – κάτι που θα αναλύσουμε σε επόμενο άρθρο μας).

Συνεχίζοντας στο προηγούμενο παράδειγμα, αλλά από την αντίθετη «φορά», εάν ο αρχικός πελάτης ζητήσει από την Τράπεζα Α να του επιστρέψει τα 1.000 €, τότε αυτή θα απαιτήσει από την Τράπεζα Β τα 800 € που της είχε δανείσει, συμπληρώνοντας τα με τα 200 € που είχε διατηρήσει (ρεζέρβες) κοκ. Έτσι λοιπόν, σε τελική ανάλυση, τα 4.000 € πιστώσεις και τα 1.000 € ρεζέρβες, τα συνολικά 5.000 € δηλαδή, θα ξαναγίνονταν 1.000 € (εδώ το μέγεθος της τράπεζας λειτουργεί ακριβώς αντίθετα, οδηγώντας τις μεγάλες γρηγορότερα στη χρεοκοπία).

Φυσικά, όταν η Οικονομία λειτουργεί ομαλά, κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει πρακτικά, αφού εμφανίζονται συνεχώς νέοι καταθέτες, οι τράπεζες δανείζονται επί πλέον χρήματα κλπ. Σε κάθε περίπτωση όμως, δεν είναι τόσο εύκολη η διαδικασία της επιστροφής χρημάτων (πιστωτική συρρίκνωση, «κάψιμο» χρημάτων), όσο αυτή του δανεισμού τους, ενώ εμπεριέχει πολλούς διαφορετικούς κινδύνους – κάτι που αντιμετωπίζει σήμερα η Ελλάδα, με άγνωστα αποτελέσματα γα το μέλλον της (ύφεση, ανεργία κλπ).

Κλείνοντας είναι πιθανόν, στο παράδειγμα μας, η Τράπεζα Β, η οποία για να επιστρέψει με τη σειρά της τα 800 € θα πρέπει να ζητήσει την αποπληρωμή των 640 € από την Τράπεζα Γ, να μην μπορέσει να το επιτύχει – επειδή η Τράπεζα Γ αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα ρευστότητας και αδυνατεί να ανταπεξέλθει στις υποχρεώσεις της. Στην περίπτωση αυτή, η Τράπεζα Β είναι υποχρεωμένη (υπό ορισμένες προϋποθέσεις φυσικά), να ζητήσει από κάποιον άλλο «πελάτη» της τα 640 € και να δημιουργήσει προβλέψεις ζημιών (επίσης 640 €).

Η ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΑΣ (BoE)

«Με χρήματα που παράγει κανείς μόνος του, μπορεί να αγοράσει ολόκληρο τον κόσμο – αρκεί να παραμείνει απόλυτα μυστική η ταχυδακτυλουργική δημιουργία τους από το πουθενά».

Στην κλασσική οικονομική θεωρία (Adam Smith), όπως επίσης στη θεωρία της υπεραξίας (Karl Marx), ο ρόλος των χρημάτων αντιμετωπιζόταν με τέτοιον τρόπο, σαν να επρόκειτο για «συνάλλαγμα» σε χρυσά νομίσματα – ενδεχομένως και για χαρτονομίσματα, τα οποία όμως είχαν αντίκρισμα σε χρυσό. Επομένως, οι πάσης φύσεως επενδύσεις ήταν τότε μόνο δυνατές, κατά τη συγκεκριμένη θεωρία, όταν στηρίζονταν στις προηγούμενες αποταμιεύσεις των πολιτών – στη συσσώρευση χρημάτων δηλαδή είτε από τον ίδιο τον επενδυτή, είτε από αυτούς που τυχόν του δάνειζαν τα πραγματικά χρήματα των αποταμιεύσεων τους (είναι ο μοναδικός τρόπος ουσιαστικά για να αποφεύγονται οι «χρηματοπιστωτικές φούσκες» και να παραμένει υγιής η επενδυτική διαδικασία).

Εν τούτοις, αντίθετα με όσα πιστεύονταν τότε, η Τράπεζα της Αγγλίας ιδρύθηκε το 1694 από τον ιδιώτη W.Patterson, ως μία ιδιωτική κεντρική τράπεζα με το δικαίωμα της «παραγωγής» χρημάτων από το πουθενά – με την άδεια του άγγλου βασιλιά Wilhelm III, ό οποίος έδωσε το δικαίωμα στον W.Patterson να εκτυπώνει και να θέτει σε κυκλοφορία τα νόμιμα αποδεκτά από όλους χαρτονομίσματα. Στη βάση λοιπόν των αποθεμάτων χρυσού, τα οποία οδηγήθηκαν στην Τράπεζα της Αγγλίας με τη βοήθεια της έκδοσης μετοχών, δημιουργήθηκαν πολλαπλάσιας αξίας «πλαστά» χαρτονομίσματα – τα οποία τέθηκαν στην κυκλοφορία δια μέσου των έντοκων δανείων που χορηγήθηκαν.

Με τον τρόπο αυτό εισέρευσαν νέα χρήματα στον προϋπολογισμό του βασιλιά, ο οποίος ουσιαστικά ενέκρινε το σχέδιο, την «απάτη» καλύτερα του Patterson, επειδή ευρισκόταν σε πολύ μεγάλη οικονομική ανάγκη. Το παράδοξο στην όλη διαδικασία ήταν το ότι ο βασιλιάς (στη συνέχεια το κράτος), χρεώθηκε απέναντι σε μία ιδιωτική τράπεζα με ποσά που τοκίζονταν – με αποτέλεσμα να είναι απόλυτα εξαρτημένος από την Τράπεζα της Αγγλίας, στην οποία ο ίδιος είχε προηγουμένως δώσει το δικαίωμα να παράγει χρήματα (προφανώς, εάν τα χαρτονομίσματα δεν είχαν τη βασιλική εικόνα, η οποία δημιουργούσε εμπιστοσύνη στους Άγγλους, δεν θα ήταν ποτέ δυνατόν να τεθούν σε κυκλοφορία και να θεωρηθούν επίσημο ανταλλακτικό μέσον).

Ένα επόμενο «παράδοξο» ήταν αναμφίβολα το ότι, κάτω από τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τα χρήματα μπορούσαν να κυκλοφορήσουν στην αγορά μόνο μέσω της παροχής δανείων – μεταξύ άλλων με τη βοήθεια των αυξανομένων κρατικών χρεών. Η αποπληρωμή τώρα του δημοσίου χρέους δεν είναι «αξιωματικά» εφικτή εντός ενός τέτοιου πιστωτικού συστήματος, το οποίο παραμένει μέχρι και σήμερα, αφού η ποσότητα των χρημάτων, σε μία ανάλογη περίπτωση, θα μειωνόταν ευθέως ανάλογα με τον περιορισμό των χρεών – με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν τα απαιτούμενα χρήματα, τα «ανταλλακτικά μέσα» δηλαδή στο «κυκλοφοριακό σύστημα» της Οικονομίας, η οποία τότε θα κατέληγε σε ύφεση (Deflation).

Όταν λοιπόν «απαιτεί» κάποιος, όπως στο σημερινό παράδειγμα της Ελλάδας, την αποπληρωμή του δημοσίου χρέους της με 40 ισόποσες ετήσιες δόσεις και με το βασικό επιτόκια της ΕΚΤ, με αυτό δηλαδή που δανείζονται οι εμπορικές τράπεζες, έρχεται αντιμέτωπος με τη «καρδιά» του χρηματοπιστωτικού συστήματος – το οποίο ζει από τα δάνεια και πλουτίζει από τους τόκους. Εκτός αυτού η σημερινή υπερχρέωση της Δύσης, εάν δεν συμβεί κάτι άμεσα, θα οδηγήσει μάλλον σε μία πιστωτική συρρίκνωση – η οποία θα προκαλέσει παντού αφενός μεν μία καταστροφική ύφεση, αφετέρου μία τεράστια ανεργία, με αποτελέσματα που είναι πολύ δύσκολο να προβλεφθούν (ενδεχομένως οδυνηρά ακόμη και για το ίδιο το νομισματικό μας σύστημα, μετά από 300 σχεδόν χρόνια λειτουργίας του).

Συνεχίζοντας στο θέμα μας είναι λογικό ότι μία τόσο ισχυρή τράπεζα, όπως η κεντρική τράπεζα της Αγγλίας τότε, μπορεί να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την Πολιτική – αφού μία ανεξάρτητη κεντρική τράπεζα ουσιαστικά αποφασίζει για ποιο σκοπό μπορούν να δοθούν χρήματα (δάνεια) στο κράτος και για ποιόν όχι. Από την άλλη πλευρά το κράτος είναι υποχρεωμένο, έτσι ώστε μπορεί να πληρώνει τα συνεχώς αυξανόμενα τοκοχρεολύσια των δανείων του, να αυξάνει διαρκώς τη φορολόγηση των «υπηκόων» του ή/και να μειώνει τις δαπάνες λειτουργίας του – κάτι που βέβαια δεν είναι δυνατόν να συνεχίζεται επ’ αόριστον.

Περαιτέρω, ο ιδιωτικός «χαρακτήρας» της τράπεζας της Αγγλίας ήταν ανέκαθεν «τραπεζικό μυστικό» – ενώ το πορτραίτο του βασιλιά, καθώς επίσης η υπογραφή του στα χαρτονομίσματα, δημιουργούσαν την εσφαλμένη εντύπωση πως επρόκειτο για μία κρατική κεντρική τράπεζα, καθώς επίσης για κρατικά χρήματα. Ακριβώς για το λόγο αυτό, ο νόμος για την ίδρυση της ψηφίστηκε με απόλυτη μυστικότητα από το Κοινοβούλιο, κρυμμένος στην κυριολεξία μέσα σε ένα άλλο νομοσχέδιο – το οποίο αφορούσε τα επιτρεπόμενα φορτία των καραβιών (αποτελώντας μία υποπαράγραφο του, η οποία δεν έγινε αντιληπτή από κανέναν).

Ολοκληρώνοντας ακόμη και μέσα στο 20ο αιώνα, τυχόν ερωτήσεις των βουλευτών της κατά τα άλλα δημοκρατικής αυτής χώρας, σε σχέση με το ιδιοκτησιακό καθεστώς της Τράπεζας της Αγγλίας, παρέμεναν αναπάντητες από την εκάστοτε κυβέρνηση της – ενώ «τυπικά» κρατικοποιήθηκε το 1948 (αν και κανείς δεν είναι σίγουρος για αυτό).

Τέλος, η Τράπεζα της Σουηδίας, η οποία ιστορικά ιδρύθηκε λίγο πριν από την Τράπεζα της Αγγλίας, ήταν επίσης μία ιδιωτική τράπεζα – με την άδεια «παραγωγής» χρημάτων από το πουθενά. Η ονομασία δε του νομίσματος της (Σουηδική Κορώνα) έδινε την ίδια εσφαλμένη εντύπωση – ότι επρόκειτο δηλαδή για μία κρατική κεντρική τράπεζα, η οποία εξέδιδε και κυκλοφορούσε κρατικά χρήματα.

Η ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΩΝ Η.Π.Α. (FED)

Το σύστημα της ομοσπονδιακής τράπεζας (Fed) είναι το κεντρικό νομισματικό σύστημα των Η.Π.Α. – αποτελούμενο από το συμβούλιο των κυβερνητών (Board of Governors), από δώδεκα τοπικές «Federal reserve banks», καθώς επίσης από έναν μεγάλο αριθμό τραπεζών-μελών και άλλων οργανισμών. Επειδή οι τράπεζες-μέλη είναι ταυτόχρονα οι συνιδιοκτήτες της ομοσπονδιακής, ενώ η γενική διεύθυνση της διορίζεται από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, το ομοσπονδιακό σύστημα «θεωρείται» εν μέρει ιδιωτικό και παράλληλα κρατικό.

Παρά το ότι όμως το κογκρέσο της υπερδύναμης, στο οποίο αναφέρεται η Fed όσον αφορά τις δραστηριότητες της, καθώς επίσης τα σχέδια της για τη νομισματική πολιτική, έχει τη δικαιοδοσία να αλλάζει τους νόμους, οι οποίοι αφορούν την κεντρική τράπεζα, τόσο η καθημερινή λειτουργία της, όσο και οι εκτελεστικές αποφάσεις της, δεν απαιτούν τη συμφωνία του κογκρέσου ή του προέδρου των Η.Π.Α.

(α) Ιστορική αναδρομή: Το 1790, με πρωτοβουλία του τότε αμερικανού υπουργού οικονομικών, ιδρύθηκε η πρώτη εθνική τράπεζα των Η.Π.Α. (First National Bank of the United States). Η άδεια λειτουργίας της πρώτης αυτής κεντρικής τράπεζας της υπερδύναμης, έληξε το 1811 και δεν ανανεώθηκε – μία νέα αίτηση παραχώρησης άδειας, το 1836, απορρίφθηκε, με αποτέλεσμα να λειτουργήσει ξανά η τράπεζα το 1863, όπου της δόθηκε η έγκριση.

Στο τέλος του 19ου αιώνα η αμερικανική οικονομία βίωσε μία από τις μεγαλύτερες χρηματοπιστωτικές κρίσεις στην ιστορία της, η οποία είχε σαν αποτέλεσμα τις χρεοκοπίες πολλών τραπεζών – καθώς επίσης τις πολλαπλές διακυμάνσεις του νομισματικού της συστήματος. Έτσι, το 1900 δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για την ίδρυση μίας ιδιωτικής κεντρικής τράπεζας, όπως φαίνεται από τα λόγια του J.Schiff, στην ομιλία του ενώπιον του εμπορικού επιμελητηρίου της Νέας Υόρκης “Εάν δεν αποκτήσουμε μία κεντρική τράπεζα, η οποία να μπορεί να ελέγχει τις πιστώσεις, τότε η χώρα μας θα βιώσει τον πλέον έντονο, βαθύ και καταστροφικό «πανικό χρημάτων» στην ιστορία της”.

Το κογκρέσο των Η.Π.Α. αποφάσισε λοιπόν το 1907, μετά το τέλος της τότε μεγάλης οικονομικής κρίσης, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ένα σίγουρο, έμπιστο και σχετικά ευέλικτο τραπεζικό σύστημα – με την ίδρυση της «Εθνικής Μονεταριστικής Επιτροπής», η οποία είχε την εντολή να ερευνήσει το αμερικανικό τραπεζικό και νομισματικό σύστημα, έτσι ώστε να διαπιστώσει τα προβλήματα του, καθώς επίσης να προτείνει τις καλύτερες λύσεις. Η πρόταση της επιτροπής ήταν η ίδρυση ενός οργανισμού, ο οποίος να επιβλέπει τις τράπεζες, να ελέγχει τις πιστώσεις, καθώς επίσης να προλαβαίνει τόσο τις νομισματικές, όσο και τις χρηματοπιστωτικές κρίσεις – ή, έστω, να μειώνει τις καταστροφικές συνέπειες τους.

Έτσι ιδρύθηκε το 1913 η Fed, από ένα καρτέλ ιδιωτικών τραπεζών και με ένα νομοθετικό διάταγμα, το οποίο ψηφίστηκε στις 23. Δεκεμβρίου – λίγο πριν από τα Χριστούγεννα δηλαδή, με στόχο να διατηρηθεί το δυνατόν μυστικότερο το ακριβές περιεχόμενο του (ιδιαίτερα το ιδιοκτησιακό καθεστώς, όπως συνέβη και με την Τράπεζα της Αγγλίας). Το διάταγμα της ομοσπονδιακής κεντρικής τράπεζας δίνει ακόμη και σήμερα τη δυνατότητα στη Fed να «παράγει» χρήματα, χωρίς την υποχρέωση αντικρίσματος – έτσι ώστε να μπορεί, για παράδειγμα, να δανείζει έντοκα την αμερικανική κυβέρνηση (Fractional reserve banking).

Η ομοσπονδιακή τραπεζική νομοθεσία προέβλεπε ένα σύστημα από πολλές τοπικές κεντρικές τράπεζες, καθώς επίσης από ένα επταμελές διοικητικό συμβούλιο – με τις εμπορικές τράπεζες που δραστηριοποιούνταν σε όλες τις Πολιτείες να υποχρεώνονται στη συμμετοχή τους στο ομοσπονδιακό σύστημα, ενώ τις υπόλοιπες, τις τοπικές δηλαδή, να μην έχουν ανάλογη υποχρέωση. Για τα μερίδια τους στην κεντρική, οι τράπεζες-μέλη λάμβαναν ένα σταθερό μέρισμα ύψους 6% ετησίως, χωρίς όμως να συμμετέχουν στα κέρδη. Η πρόταση για την ίδρυση της κεντρικής τράπεζας στις Η.Π.Α., της Fed δηλαδή σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, προερχόταν από τον Γερμανό P.M.Warburg – μέτοχο της ιδιωτικής τράπεζας Warburg του Αμβούργου, καθώς επίσης της Kuhn, Loeb & Co της Νέας Υόρκης.

Ίσως οφείλουμε να προσθέσουμε εδώ ότι, ο «πατέρας» του νεοφιλελευθερισμού και ο «μέντορας» του M.Friedman, του «ηγέτη» δηλαδή της νεοφιλελεύθερης σχολής του Σικάγου, η οποία επιβάλλεται σήμερα στον πλανήτη απολυταρχικά, ήταν Αυστριακός – όπως ο Γερμανός δικτάτορας του 2ου παγκοσμίου πολέμου. Ο «εμπνευστής» του Friedman ήταν λοιπόν ο Friedrich von Hayek – τις θεωρίες του οποίου «ασπάζεται» και η σημερινή καγκελάριος της Γερμανίας, η κυρία Merkel. Επίσης πρέπει να υπενθυμίσουμε τη «ναζιστική» ιστορία της τράπεζας των τραπεζών, της BIS – μέτοχοι της οποίας είναι κεντρικές τράπεζες και ιδιώτες επενδυτές.

Κλείνοντας, ο P.M.Warburg έγινε μέλος του συμβουλίου της Fed και αντιπρόεδρος της, μετά από πρόταση του προέδρου Wilson – ο οποίος αργότερα είπε, σε σχέση με το τραπεζικό σύστημα, το γνωστό μας: «Υπάρχει μία δύναμη τόσο οργανωμένη, τόσο λεπτή, τόσο προσεκτική, τόσο διασφαλισμένη, τόσο πλήρης και τόσο κυρίαρχη, που καλά θα κάνουν να προσέχουν όσοι και όταν μιλούν εναντίον της».

(β) Η τραπεζική «πράξη» (banking act) του 1935: Η Fed αντιμετώπισε έντονη κριτική για τη στάση της στην οικονομική κρίση του 1929. Οι διοικητές των τοπικών ομοσπονδιακών τραπεζών διετέλεσαν ένα σημαντικό ρόλο τότε, αφού μπορούσαν να αποφασίζουν σε σχέση με την πιστωτική/νομισματική πολιτική, χωρίς να δίνουν σημασία στις αποφάσεις του επταμελούς συμβουλίου – γεγονός που οδήγησε τα δύο «αντίπαλα στρατόπεδα» σε μεγάλες συγκρούσεις.

Έτσι, το 1935 το κογκρέσο ψήφισε μία καινούργια νομοθεσία (Emergency Banking Act), η οποία επέτρεπε αποκλειστικά και μόνο στη Fed να ελέγχει το ύψος των δανείων που ενέκριναν οι τράπεζες-μέλη, να προσέχει τις εξωτερικές συναλλαγές τους, να μπορούν οι τράπεζες-μέλη να ιδρύουν υποκαταστήματα σε όλες τις Πολιτείες, να τους απαγορεύονται οι χρηματιστηριακές συναλλαγές, να μην πληρώνουν τόκους για τις καταθέσεις όψεως των πελατών τους (!) κλπ.

(γ) Οι «πράξεις» του 1977 και 1978: Οι επαφές μεταξύ της Fed και του κογκρέσου ήταν σχεδόν ανύπαρκτες, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 70. Το γεγονός αυτό άλλαξε με τις παραπάνω νομοθετικές πράξεις, οι οποίες περιόρισαν σημαντικά την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας. Έκτοτε, η κεντρική τράπεζα είναι δύο φορές το χρόνο υποχρεωμένη να ανακοινώνει υπεύθυνα τα σχέδια της, σε σχέση με τη «μονεταριστική» πολιτική που ακολουθεί.

(δ) Η νομοθεσία για τον μονεταριστικό έλεγχο του 1981: Με τη συγκεκριμένη πράξη επετράπη, μεταξύ άλλων, στις ομοσπονδιακές τράπεζες, να μπορούν να επενδύουν όχι μόνο σε τίτλους του δημοσίου των Η.Π.Α., αλλά και σε ομόλογα άλλων χωρών. Ίσως οφείλουμε να σημειώσουμε εδώ ότι, στις Η.Π.Α. όλες οι μεγάλες τράπεζες είναι υποχρεωμένες να συμμετέχουν στη Fed, ενώ η μεγαλύτερη Federal Reserve Bank είναι αυτή της Νέας Υόρκης – η οποία είναι και η μοναδική που επενδύει στο εξωτερικό.

(ε) Ο προβληματικός «ρόλος» της Fed: Σε πλήρη αντίθεση με το αμερικανικό σύνταγμα, το κογκρέσο «παρέδωσε» στην ομοσπονδιακή τράπεζα το αποκλειστικό δικαίωμα του κράτους να «τροφοδοτεί» με χρήματα την οικονομία του – παρά την αντίθετη άποψη πολλών αμερικανών προέδρων στο παρελθόν, οι οποίοι είχαν προειδοποιήσει για τους κινδύνους της συγκεκριμένης απόφασης.

Ανεξάρτητα από όλα αυτά δημιουργείται σκόπιμα σε όλους εμάς η λανθασμένη εντύπωση ότι, η Fed είναι ένας κρατικός οργανισμός. Το σωστό είναι ότι η ομοσπονδιακή τράπεζα υπόκειται μεν σε μία ορισμένη «επιρροή» του κράτους, αλλά οι ιδιοκτήτες της είναι κυρίως κάποιες ιδιωτικές μεγάλες τράπεζες – μέλη της χρηματοπιστωτικής ολιγαρχίας.

Μέσω της αδιανόητης ουσιαστικά «εκχώρησης» του αποκλειστικού δικαιώματος της δημιουργίας χρημάτων στη Fed, το αμερικανικό δημόσιο είναι συνεχώς πιο εξαρτημένο από το σκοτεινό «σύστημα» της παραγωγής χρημάτων από το πουθενά – υποχρεωμένο να χρεώνεται έκτοτε με διαρκώς μεγαλύτερα ποσά, για τα οποία πρέπει να πληρώνει όλο και περισσότερους τόκους.

Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός ότι, σχεδόν το ίδιο χρονικό διάστημα που ιδρύθηκε η Fed, εισήχθη ο φόρος εισοδήματος στις Η.Π.Α. – μέσω του οποίου το κράτος επιβαρύνει τους φορολογούμενους πολίτες, με την πληρωμή των χρεών του στους κεντρικούς τοκογλύφους. Ίσως οφείλουμε να σημειώσουμε εδώ πως, παρά το ότι έχουν περάσει σχεδόν 100 χρόνια από την υιοθέτηση του φόρου εισοδήματος στις Η.Π.Α., δεν έχει ψηφισθεί ακόμη νόμος που να επιτρέπει τη συγκεκριμένη φορολόγηση.

Συνεχίζοντας, στα «πλαίσια» της λειτουργίας της Fed συμπεριλαμβάνεται η χρηματιστηριακή κατάρρευση του 1929, οι κερδοσκοπικές φούσκες πριν και μετά από το 1929, καθώς επίσης οι σημερινές, οι οποίες ουσιαστικά οφείλονται στις συνεχώς αυξανόμενες ποσότητες χρημάτων που διοχετεύονται στις αγορές – έτσι ώστε να κερδίζουν διαρκώς περισσότερα οι «τοκογλύφοι», αφού τοκίζουν όλο και περισσότερα χρήματα, τα οποία δεν διαθέτουν καν. Στα ίδια «πλαίσια» τοποθετείται και η απόφαση της Fed το 2005, με βάση την οποία δεν δημοσιεύονται πλέον στοιχεία σε σχέση με την ποσότητα χρήματος που κυκλοφορεί (ο κανόνας του χρυσού έχει καταργηθεί το 1971) – οπότε οι αριθμοί που κατά καιρούς αναφέρονται, βασίζονται αποκλειστικά και μόνο σε εκτιμήσεις.

Τα νέα δολάρια που δημιουργούνται συνεχώς από το πουθενά, ιδιαίτερα οι τεράστιες ποσότητες που τέθηκαν στην κυκλοφορία τελευταία, με τα πακέτα στήριξης των τραπεζών ή με τα αντίστοιχα για την ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας, έχουν δημιουργηθεί από την αγορά των συνεχώς περισσοτέρων ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου από τη Fed – για τα οποία το κράτος θα πρέπει να πληρώνει διαρκώς περισσότερους τόκους.

Το γεγονός αυτό αφενός μεν θα εντείνει την υπερχρέωση της υπερδύναμης (ήδη πλησιάζει στο 100% του ΑΕΠ της), αφετέρου θα εμποδίζει τις κυβερνήσεις της στο μέλλον να διαθέτουν χρήματα για τις ανάγκες των αμερικανών Πολιτών, οι οποίοι με τη σειρά τους θα επιβαρύνονται (λεηλατούνται) με συνεχώς μεγαλύτερους φόρους – κάτι που ξεφεύγει εντελώς από τα πλαίσια της λογικής, αφού επιτρέπεται σε μία αχόρταγη τραπεζική ολιγαρχία να «απορροφάει» τον «πλούτο των εθνών», οδηγώντας τον πλανήτη στις φλόγες.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Θα μπορούσε να προτείνει κανείς την κατάργηση των κεντρικών τραπεζών – αφού «σηματοδοτούν» μία κεντρικά κατευθυνόμενη οικονομία, αντίστοιχη με αυτήν της «κομμουνιστικής σχολής», ενώ έχουν συμβάλλει αρνητικά σε πολλές «διαδικασίες» (ο ρόλος της Τράπεζας της Ελλάδας στην κρίση δανεισμού της χώρας μας, όπως επίσης αυτός των υπολοίπων κεντρικών στην κρίση χρέους της Ευρωζώνης, συμπεριλαμβανομένης της ΕΚΤ, είναι αρκετά «σκοτεινός»).

Έτσι όμως θα δινόταν το δικαίωμα στις εμπορικές τράπεζες να κατευθύνουν αυτές πλέον την οικονομική ζωή μας – ενώ θα επιτρεπόταν στο αόρατο χέρι της ελεύθερης αγοράς του A.Smith να καθορίζει «αυτόματα» τα επιτόκια, εξισορροπώντας τη ζήτηση με την προσφορά, καθώς επίσης τις απαιτούμενες ποσότητες χρήματος, για την ανεμπόδιστη ανταλλαγή των αγαθών και υπηρεσιών μεταξύ των ανθρώπων.

Δυστυχώς όμως ο βρετανός οικονομολόγος είχε κάνει ένα μεγάλο λάθος, «υιοθετώντας» το «trickle down effect» – σύμφωνα με το οποίο ο πλούτος θα μοιραζόταν αυτόματα από πάνω προς τα κάτω, όταν οι πλούσιοι θα κάλυπταν όλες τις ανάγκες τους. Η αναδιανομή των εισοδημάτων δεν λειτούργησε ανάλογα και δημιούργησε τεράστιες ανισότητες (ειδικά όπου προωθείται το ΔΝΤ) – οπότε δεν είναι δυνατόν πια να την εμπιστευθούμε αποκλειστικά και μόνο στο αόρατο χέρι της ελεύθερης αγοράς.

Προφανώς βέβαια δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στον κανόνα του χρυσού, αφού οι υφιστάμενες ποσότητες του ευγενούς αλλά ουσιαστικά άχρηστου μετάλλου, σε σχέση με τις σημερινές παγκόσμιες χρηματικές ροές, είναι αδύνατον να καλύψουν τις ανάγκες μας. Θα μπορούσαμε φυσικά να υιοθετήσουμε ένα καλάθι νομισμάτων/χρυσού ή να επιτρέπουμε στις εμπορικές τράπεζες να διαθέτουν, να διαφυλάσσουν και να δανείζουν τόσα χρήματα μόνο, όσες οι αποταμιεύσεις των πολιτών τους. Εν τούτοις, θεωρούμε ότι είναι πολύ δύσκολο να ελεγχθούν αυτές οι διαδικασίες – πόσο μάλλον όταν τα σημερινά κράτη αδυνατούν να ανταπεξέλθουν με τις βασικές τους υποχρεώσεις.

Τέλος, δεν μπορούμε να αποφύγουμε το δανεισμό, αφού χωρίς αυτόν είναι αδύνατον να υπάρξει πρόοδος μέσα στο σύστημα της καπιταλιστικής οικονομίας. Χωρίς δανεισμό είναι πολύ δύσκολη η χρηματοδότηση των κεφαλαιουχικών προϊόντων, αυτών καλύτερα που απαιτούν χρόνο «κατασκευής» που υπερβαίνει τα δύο έτη – οπότε η «δυτική υπεροχή» και η πρόοδος της, στηριζόμενη κυρίως σε αυτά τα αγαθά και όχι στα καταναλωτικά, θα έπαυε να υπάρχει.

Επομένως, αυτό που απομένει σε μία «μικτή Οικονομία» ως η καλύτερη «λύση», σε μία οικονομία δηλαδή που πιστεύει σε ένα όσο το δυνατόν μικρότερο κράτος (το οποίο όμως συνεχίζει να έχει στην κατοχή του τις κοινωφελείς και τις στρατηγικές επιχειρήσεις), καθώς επίσης στην ιδιωτική πρωτοβουλία (στην οποία θα πρέπει να τοποθετούνται όρια διασφάλισης του ελεύθερου ανταγωνισμού, ενώ οφείλει να ελέγχεται), δεν είναι άλλο από την κρατικοποίηση των κεντρικών τραπεζών – με τις εμπορικές να παραμένουν στον ιδιωτικό τομέα.

Οι κεντρικές τράπεζες οφείλουν να είναι εξ ολοκλήρου δημόσιοι οργανισμοί, ανεξάρτητοι από τον ιδιωτικό τραπεζικό τομέα, από τους ιδιώτες επενδυτές, καθώς επίσης από τις κυβερνήσεις – αποτελώντας τον τέταρτο πυλώνα της κρατικής εξουσίας. Δίπλα στις τρείς ανεξάρτητες εξουσίες, στην εκτελεστική (κυβέρνηση), στη νομοθετική (κοινοβούλιο) και στη δικαστική, οφείλει να προστεθεί η νομισματική εξουσία – ένας δημόσιος θεσμός δηλαδή, ο οποίος να έχει το προνόμιο, το αποκλειστικό δικαίωμα καλύτερα της δημιουργίας των νόμιμων και αποδεκτών μέσων ανταλλαγής: των εκάστοτε χρημάτων και νομισμάτων.

Με τον τρόπο αυτό θα είχε τη δυνατότητα το κράτος να δανείζεται άτοκα – με μέτρο φυσικά και υπό τον διαρκή έλεγχο των υπολοίπων τριών εξουσιών, καθώς επίσης των Πολιτών του. Έτσι θα μπορούσε να λειτουργήσει καλύτερα, όσον αφορά τις ανάγκες του συνόλου της κοινωνίας – ενώ θα είχε τη δυνατότητα να κατευθύνει ορθολογικότερα την ποσότητα χρήματος (επίσης τα βασικά επιτόκια κλπ), χωρίς να δημιουργούνται οι κερδοσκοπικές φούσκες, οι υφέσεις και οι πληθωρισμοί από τις μανιοκαταθλιπτικές, αχόρταγες «αγορές».

Στην αμερικανική χρηματοοικονομική ιστορία έχουν υπάρξει πολλά εντυπωσιακά παραδείγματα, τα οποία αποδεικνύουν ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό, σύμφωνα με αρκετούς οικονομολόγους. Εν τούτοις όμως, αφενός μεν η επιρροή της βρετανικής αποικιοκρατικής δύναμης, αφετέρου το ιδιωτικό τραπεζικό σύστημα (οι διεθνείς τοκογλύφοι), «τορπίλιζαν» κάθε φορά τις προσπάθειες των κυβερνήσεων να το επαναφέρουν.

Το αποτέλεσμα ήταν να παραμένουν τόσο οι Η.Π.Α., όσο και ο υπόλοιπος κόσμος, κάτω από τη δικτατορία του καρτέλ των πολυεθνικών τραπεζών, μετόχων των κεντρικών και υπό την ηγεσία της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών της Βασιλείας – μίας ιδιωτικής ουσιαστικά τράπεζας, με κρυφό μετοχολόγιο, όπως πολλές άλλες κεντρικές, στην οποία κανένα δικαστήριο, καμία κυβέρνηση και κανένα κράτος δεν επιτρέπεται να επέμβει, ελέγχοντας τις δραστηριότητες της.

Όπως έχουμε αναφέρει δε χαρακτηριστικά, εάν θελήσει να επισκεφθεί κανείς τα 18όροφα κεντρικά, απομονωμένα και «μυστικοπαθή» γραφεία της, δίπλα από το σιδηροδρομικό σταθμό της Βασιλείας, οφείλει να γνωρίζει ότι εισέρχεται σε διεθνές έδαφος – αφού η Ελβετική αστυνομία δεν έχει καμία δικαιοδοσία.

Βασίλης Βιλιάρδος 
Αθήνα, 01. Μαΐου 2011
viliardos@kbanalysis.com

 Αναζητείται Καραμανλής…

Τη φράση η μεταπολίτευση έφτασε στο τέλος της, την έχουμε ακούσει πολλές φορές τα τελευταία 10-20 χρόνια. Με τη χρεοκοπία της χώρας το 2010, όμως, φαίνεται πως έχει δρομολογηθεί η άρδην αλλαγή του οικονομικού και πολιτικού σκηνικού.

Δεν είναι κάτι απλό καθώς η αλλαγή του σκηνικού μιας ολόκληρης εποχής δρομολογεί δομικές αλλαγές στο κράτος, τους θεσμούς, την οικονομία και την κοινωνία.

Το μοντέλο εξουσίας της Χούντας έδωσε τη σκυτάλη στο μοντέλο που επέβαλε η επάνοδος της δημοκρατίας.

Στο μοντέλο της πολιτικής ζωής οι πόλοι εξουσίας του παλιού καθεστώτος που ήταν ο στρατός, η αστυνομία και η εκκλησία αντικαταστάθηκαν από τα κόμματα, το κοινοβούλιο, τα συνδικάτα και τον τύπο…

Στο πεδίο της οικονομίας η μεταπολίτευση του ’74 ξεκίνησε τις κρατικοποιήσεις Καραμανλή και συνεχίστηκε με τις κρατικοποιήσεις ιδιωτικών επιχειρήσεων από τον Α. Παπανδρέου.

Εν μέρει για το μοντέλο αυτό στην οικονομία ευθυνόταν η σοσιαλμανία των Κ. Καραμανλή και Α. Παπανδρέου και εν μέρει οι ανατροπές που επέβαλαν οι πετρελαϊκές κρίσεις και η άρση του προστατευτισμού που ξεκίνησε εκείνη την περίοδο.

Στην οικονομία το πρόβλημα με την Ελλάδα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές και δυτικές χώρες είναι ότι δεν φρόντισε εγκαίρως να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη νέων τομέων που θα απορροφούσαν τις θέσεις εργασίας που έχανε ο ιδιωτικός τομέας με την αποψίλωσή του.

Εκτός από τις διεθνείς εξελίξεις, οι υποχωρήσεις στις διεκδικήσεις των συνδικάτων και το μοντέλο εκτόνωσης της ανεργίας με συνεχή διεύρυνση του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα επιτάχυναν τον αφανισμό κάθε αξιόλογης παραγωγικής προσπάθειας στον ιδιωτικό τομέα.

Οι ιδιωτικοί όμιλοι που επιβίωσαν αποτελούν την εξαίρεση και όχι τον κανόνα όπως παντού στην Ευρώπη.

Επιπλέον η μεταπολίτευση για να επιβιώσει δόμησε και το δικό της μοντέλο εξουσίας. Ένα μοντέλο που στηρίχθηκε στην ανάδειξη νέων επιχειρηματικών πόλων με την ανάθεση κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων.

Η κρατική διαφήμιση και η οικονομική ισχύς των νέων οικονομικών πόλων δημιούργησαν και τις δομές του μεταπολιτευτικού τύπου, όπου εκτός από τα βασικά μέσα ενημέρωσης αναπτύχθηκε και μια μερίδα κρατικοδίαιτων μέσων με ισχνή κυκλοφορία, ακρόαση και τηλεθέαση.

Επιπλέον το συνδικαλιστικό κίνημα λόγω της απόλυτης κυριαρχίας των συνδικάτων του κρατικού τομέα παρέκλινε σε μορφή ισχυρού ιμάντα του πελατειακού πολιτικού συστήματος με παρασιτικά και παρακρατικά χαρακτηριστικά.

Τα νέο μοντέλο της οικονομίας που κυριάρχησε δεν ήταν καθόλου παραγωγικό αλλά παρασιτικό με χαρακτηριστικά σοβιετικής στασιμότητας στην παραγωγικότητα και σικελικής μαφίας στην διαφθορά, την ανάδειξη και κάλυψη θέσεων.

Μοιραία ο κρατικός δανεισμός αποδείχτηκε το μόνο μέσο επιβίωσης του μορφώματος. Η είσοδος της χώρας στο ευρώ προσέφερε χαμηλά επιτόκια και αύξησε δραματικά το δανεισμό στον κρατικό τομέα, αλλά και τον ιδιωτικό…
Όσοι είχαν εντοπίσει τις αντιφάσεις του μοντέλου και μιλούσαν ήδη προ εικοσαετίας για χρεοκοπία, δεν εισακούστηκαν και απομονώθηκαν από τη χαύνωση που προκαλούσε στην κοινωνία η ευημερία των δανεικών.

Η ανάπτυξη της οικονομίας λόγω της ζήτησης με δανεικά για αρκετά χρόνια έδινε τη ψευδαίσθηση της βιωσιμότητας.

Η χρεοκοπία του 2010 μας προσγείωσε ανώμαλα…
Κάποια σημάδια που χαρακτήριζαν το τέλος της δικτατορίας μοιάζουν να επαναλαμβάνονται. Οι μηχανισμοί του παλιού καθεστώτος που ανησυχούσαν περισσότερο ήταν τα στενό κράτος που ασκούσε εξουσία και το παρακράτος.

Ο Κ. Καραμανλής κατάφερε και εγγυήθηκε ομαλά αυτή τη μετάβαση περιορίζοντας τις αντιθέσεις. Ουσιαστικά το παρακράτος της επταετίας πήρε άφεση αμαρτιών και στη φυλακή οδηγήθηκαν μόνο οι πρωταίτιοι του καθεστώτος και κάποιες βασανιστές.

Η παρούσα μεταπολίτευση αναζητεί το νέο Καραμανλή που θα εγγυηθεί τη διάλυση και ανασύσταση του κράτους και της οικονομίας με ομαλό τρόπο. Ο μηχανισμός που αντιδρά στις εξελίξεις γιατί βλέπει ότι θα χάσει αδίκως κεκτημένα είναι ο χώρος που περιβάλλει τα συνδικάτα του δημοσίου. Είναι το παρακράτος της μεταπολίτευσης που παίζει κομβικό ρόλο στη λειτουργία του πελατειακού συστήματος και έχει όπως είπαμε χαρακτηριστικά του δικτατορικού και προδικτατορικού παρακράτους.

Μοιραία όμως θα υποκύψει καθώς ο άρνηση των δανειστών να μας δανείσουν και η αδυναμία του ανύπαρκτου ιδιωτικού τομέα να προσφέρει θέσεις εργασίας και φορολογητέα βάση δημιουργούν τετελεσμένα…

Στα επόμενα 2-3 χρόνια θα ζήσουμε τη νέα μεταπολίτευση με νέους πόλους ισχύος να δημιουργούνται στην πολιτική, την οικονομία και όπως είναι φυσικό και στον τύπο. Στον τελευταίο ήδη τα όργανα έχουν αρχίσει…

Οι τράπεζες είναι ένα πεδίο που αναμένεται σύντομα να ξεκινήσουν ανατροπές καθώς είναι εκτεθειμένες σε κρατικά ομόλογα ενός χρεοκοπημένου κράτους και η ανακεφαλαίωσή του θα σημάνει πιθανά και μετοχικές ανακατατάξεις.
Τόσο λόγω μεταφοράς εξουσιών στην ευρωζώνη όσο και λόγω προϊούσης παγκοσμιοποίησης, το νέο πολιτικό και οικονομικό μοντέλο θα φέρει ανάλογα χαρακτηριστικά.

Επί της ουσίας όμως, τώρα βρισκόμαστε στη φάση της αναζήτησης του Καραμανλή της επόμενης μεταπολίτευσης…
]]> http://almopias.wordpress.com/2011/04/22/%ce%b1%ce%bd%ce%b1%ce%b6%ce%b7%cf%84%ce%b5%ce%af%cf%84%ce%b1%ce%b9/feed/ 0 almopias http://almopias.wordpress.com/2011/04/08/%cf%87%ce%ac%cf%81%cf%81%cf%85-%ce%ba%ce%bb%cf%8d%ce%bd/ http://almopias.wordpress.com/2011/04/08/%cf%87%ce%ac%cf%81%cf%81%cf%85-%ce%ba%ce%bb%cf%8d%ce%bd/#comments Fri, 08 Apr 2011 06:03:13 +0000 Αλμωπός http://almopias.wordpress.com/?p=49 ]]> Γράφει ο Χάρρυ Κλύνν

Δε χωράει στο ψέμα η αλήθεια… Ούτε το φως στο σκοτάδι…
Δε φτάνει ο κίβδηλος λόγος να δαμάσει τα αφηνιασμένα άλογα, να γητέψει τα τρομοκρατημένα όνειρα.

Με το πηχτό σκοτάδι να απλώνεται στη νεκρική κοιλάδα των μοιραίων και των δοσίλογων, οδοιπορούμε την οδό του μαρτυρίου.
Σε κάθε σταυροδρόμι το εκτελεστικό απόσπασμα των τοκογλύφων, σε κάθε ανηφοριά οι φονιάδες της ιστορίας υψώνονται φαντάσματα δυσθεώρητα με μάτια κόκκινα, με στόματα γλοιώδη και λαίμαργα.
Μας εκφοβίζουν, μας τρομοκρατούν…

Μας πυροβολούν με λόγους δόλιους από τις τηλεοπτικές οθόνες τα αδειανά κουστούμια και τα παραγεμισμένα στόματα.
Μας φτύνουν οι αρουραίοι των εφημερίδων, οι αρθρογράφοι του μεγάλου κενού, οι εθνοφθόροι και οι Ελληνόφοβοι.

«Θέμα χρόνου» αποφαίνονται οι ειδήμονες  με τους υπερσύγχρονους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, τα ατσαλάκωτα κουστούμια και τα αρπακτικά  χέρια που στάζουν αίμα.

Καλά κρατεί ο χορός των κερδοσκόπων και των εφιαλτών…το πανηγύρι της εκφοράς των ελπίδων και των οραμάτων.
Η μεγάλη ομήγυρη των αδημονούντων την απώλεια του έθνους των ανυπότακτων έχει κιόλας παραταχθεί με κάθε επισημότητα για να παρακολουθήσει το μεγάλο θέαμα.
Ο δήμιος με την κουκούλα, τις πλαδαρές σάρκες και τα διάστικτα μπράτσα  με τα φασιστικά σύμβολα, αναμένει το νεύμα του «Μεγάλου Στοχαστή».  Κι ο «Μεγάλος Οπισθοδρομιστής» ετοιμάζεται να γυρίσει το ρολόι της ιστορίας τριάντα χρόνια πίσω.

Δεν επιθυμούν να πιστέψουν οι εξαγορασμένοι, οι υπόδουλοι και οι ματαιόδοξοι στη μεγάλη στρατιά των αρίστων της ιστορίας, των λαμπρών δημιουργών, των ποιητών, των αγωνιστών της ζωής, των εργατών, των καλλιτεχνών, των ανθρώπων της τίμιας δουλειάς και του πνεύματος. Ότι είχαν να κλέψουν το έκλεψαν, ότι είχαν να προσβάλουν το πρόσβαλαν, ότι είχαν να ατιμάσουν το ατίμασαν. Ήρθε η ώρα να πετάξουν  το αποστεωμένου κουφάρι του λαού στη χωματερή της εξαθλίωσης και της απέραντης θλίψης. Ήρθε ή ώρα να ανοίξουν τις πόρτες σε κυνηγούς κεφαλών, σε ζόμπι που τρέφονται με σάρκες ανθρώπινες και αίμα ζεστό…

Έτσι πιστεύει ότι μπορεί να ανταποκριθεί στα κελεύσματα  των καιρών ο «Μεγάλος Στοχαστής», ο δειλός πολεμιστής με τη λερωμένη σκελέα, ο αποτυχημένος ταχυδακτυλουργός  με τα τρεμάμενα δάχτυλα και το θολωμένο μυαλό, ο θλιβερός ψεύτης, ο αμήχανος Οδυσσέας που ούτε ταξίδι, ούτε Ιθάκη του απέμεινε, παρά μόνο η χλεύη των ανθρώπων και της ιστορίας.

Ημέρα σκότους η μέρα που ξημερώνει…
Έκπληκτα τα μάτια της ιστορίας βλέπουν τη λαίλαπα να πλησιάζει.
Έντρομοι οι ένοχοι χειρουργοί βιάζονται να επικαλύψουν με το σεντόνι της υποταγής και της ανικανότητας το κέρινο πρόσωπο της ναρκωμένης πατρίδας.

Βιάζεται το τσούρμο των θρασύδειλων και των μισαλλόδοξων να τελειώνει μια και καλή με το γένος των αδάμαστων. Το βιβλίο που λέγεται Ελλάδα πρέπει να κλείσει, η σπορά να νοθευτεί , ο αγρός με τα γεννήματα  να καταλειφθεί από αγριόχορτα και ζιζάνια και ακόμα μια «χαμένη πατρίδα» να προστεθεί στις τόσες χαμένες.
Δεν πρέπει ούτε νερό για τα διψασμένα χείλη να περισσέψει, ούτε φαί για τους πεινασμένους την περηφάνια και την αξιοπρέπεια.

Ακούστε ράκη ανθρώπινα, ξεχειλωμένα μυαλά, και κοιμισμένες συνειδήσεις…
Ακούστε υπερφίαλοι αγορητές του θράσους και της ανοησίας…
Ακούστε κύμβαλα αλαλάζοντα, σπιθαμιαίοι διανοητές και προσκυνημένοι  υπηρέτες των ξένων συμφερόντων…
Ακούστε πουλημένα τομάρια…
ΑΥΤΗ Η ΧΩΡΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΑΣ ΚΑΙ ΔΕΝ ΑΝΤΕΧΕΙ ΕΠΙΤΗΡΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΣΙΤΑ.
ΑΥΤΗ Η ΧΩΡΑ ΕΙΝΑΙ Η ΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΙ ΘΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΟΥΜΕ…  ΜΕ ΤΟ ΑΙΜΑ ΜΑΣ.-

Αναφορικά με το ελληνικό θέμα που μας απασχολεί περισσότερο, εκτιμώ πως μπορεί η χρηματοδότηση που λαμβάνουμε από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να επιμηκυνθεί έως και 13-14 χρόνια, ενώ η αντίστοιχη της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσε να επιμηκυνθεί για 30 χρόνια και να μειωθεί παράλληλα το ύψος του επιτοκίου. Προφανώς και έχουν αντιληφθεί όλοι πλέον πως η ελληνική οικονομία δεν μπορεί να ανακάμψει με ένα τέτοιο χρέος. Θα πρέπει σιγά-σιγά να βγάζουμε και από τα πιθανά σενάρια, το haircut.

Ήδη οι αγορές άρχισαν να προεξοφλούν πως αποφεύγεται η αναδιάρθρωση. Θα δοθούν χαμηλότοκα δάνεια στη χώρα και να αγοράσει τα ομόλογα της ΕΚΤ που είναι αγορασμένα με σημαντικό discount περίπου 70%. Έτσι υπολογίζεται ότι θα μειωθεί το χρέος κατά 15 δισ. ευρώ που αντιπροσωπεύει το 4% του ΑΕΠ. Είναι ένα μικρό κούρεμα (haircut) αλλά λίγο από εδώ και λίγο από εκεί το χρέος περικόπτεται μερικώς. Επίσης τα ασφαλιστικά ταμεία της Ελλάδας έχουν 30 δισ. ευρώ ελληνικό χρέος. Θα μπορούσαν να ανταλλάξουν τα ομόλογα που έχουν με νέα μεγαλύτερης διάρκειας και μικρότερου επιτοκίου. Έτσι εξοικονομούνται τόκοι. Ίσως αν μέχρι να γίνουν όλα αυτά τα ελληνικά ομόλογα συνεχίζουν να διαπραγματεύονται με σημαντικό discount να δούμε κα απευθείας αγορές ομολόγων. Πάντως, και να μην δούμε απευθείας αγορές ήδη θα έχουμε λάβει αρκετή βοήθεια. Μετά είναι στο χέρι μας.

Η Κυβέρνηση όμως ακόμα και αν γίνουν τα παραπάνω πρέπει να κάνει ακόμα πολλά. Προσωπικά διαφωνώ με την άποψη του Πρωθυπουργού, ο οποίος υποστήριξε πως έχουμε κάνει το 90% των όσων μας έχουν ζητήσει. Ακόμα δεν έχουν γίνει βασικές αλλαγές. Δεν έχουν προχωρήσει οι αναδιοργανώσεις Υπουργείων & Δημοσίων Υπηρεσιών, συγχωνεύσεις οργανισμών, οι αποκρατικοποιήσεις, δεν έχει γίνει η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, δεν έχουν απελευθερωθεί πολλά κλειστά επαγγέλματα, οι προνομιούχες συντεχνίες δεν έχουν αγγιχθεί δεν έχει μειωθεί ο αριθμός δημοσίων υπαλλήλων και ΔΕΚΟ ενώ γίνονται άστοχες μετατάξεις κάθε ηλικίας ακόμη και κάτω των 40 χρονών από ΔΕΚΟ σε Δημόσιο και γενικότερα δεν έχει γίνει σημαντική μείωση των κρατικών δαπανών που ενίοτε οδηγούν σε σπατάλες.

Πλάτη πρέπει να βάλουν και οι τράπεζες μειώνοντας τη σπατάλη (π.χ. πακέτα άλλων εποχών, πολυτελής στόλος αυτοκινήτων, κ.τ.λ.), συγκρατώντας τα κόστη και ρευστοποιώντας περιουσιακά στοιχεία, προκειμένου, όπως έχει αποφασισθεί από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, να μπορέσουν να απαγκιστρωθούν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο οι φήμες περί συγχωνεύσεων Τραπεζών, όπως Alpha Bank και Eurobank μπορούν να επαληθευθούν. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι οι Ελληνικές τράπεζες αγόρασαν ομόλογα του Δημοσίου πάνω από τα ίδια τους κεφάλαια με εξαίρεση την Alpha Bank ( που η σχέση ομόλογα / ίδια κεφάλαια είναι 0,44%) και εμποδίζουν την Κυβέρνηση να προχωρήσει σε haircut, διότι εάν γίνει κούρεμα, από τις τράπεζες θα χαθούν από 30% έως 50% των ιδίων κεφαλαίων τους με ένα haircut 70%.

Ένα δεύτερο πρόβλημα αποτελούν οι επισφάλειες κλάδων που είναι σε ύφεση. Ευτυχώς που υπάρχουν τα 10 δισ. του προγράμματος χρηματοπιστωτικής σταθερότητος για να ενισχύσουν κεφαλαιακά τις τράπεζες όταν και αν χρειασθεί.

Τελειώνοντας να εξηγήσουμε τα κεφάλαια που ενισχύει η Κεντρική Τράπεζα της Ιρλανδίας τις Ιρλανδικές Τράπεζες μέσω του emergency liquidity assistance επιβαρύνονται με επιτόκιο 4%, ενώ οι Ελληνικές Τράπεζες επειδή έχουν ομόλογα που τους έδωσε το Δημόσιο ως εγγύηση έχουν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα επιτόκιο 1%.

Επίσης πρέπει να εξάρουμε το έργο του Διοικητού και των στελεχών της Τράπεζας της Ελλάδος, στα πλαίσια του ευρω-συστήματος που άσκησαν σωστή βοηθητική και προληπτική εποπτεία από την αρχή της κρίσης.

* Ο κ. Αλέξανδρος Μωραϊτάκης είναι Χρηματιστηριακός Αναλυτής, Προέδρος της NUNTIUS ΑΧΕΠΕΥ, Προέδρος του ΣΜΕΧΑ και Μέλος του Δ.Σ. του ΕΒΕΑ.

Πηγή:www.capital.gr

Πάρα πολλοί έχουν μια απορία. Αν υποθέσουμε ότι γίνει κάποιο κούρεμα, πως θα διαδραματιζόταν αυτό και πως θα επηρεάσει την Ελλάδα, το τραπεζικό σύστημα και τα ασφαλιστικά ταμεία.

Σήμερα λοιπόν θα κάνουμε μια πρόβα τζενεράλε ενός κουρέματος. Εννοείται είναι ένα υποθετικό σενάριο, αλλά είναι ένα σενάριο που νομίζω ότι μπορεί να γίνει όπως το περιγράφω. Πάνω από όλα, είναι ένα σενάριο που εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Ελλάδος.

Καταρχάς για να γίνει ένα κούρεμα που να είχε νόημα, αυτό θα πρέπει να είναι περίπου το 50% του συνολικού Ελληνικού χρέους. Επίσης για χάρη της κουβέντας, θα υποθέσουμε ότι η Γαλλία και η Γερμανία έχουν συμφωνήσει παρασκηνιακά σε κάτι τέτοιο (κυρίως λόγω της πίεσης των Γερμανών και Γάλλων βιομηχάνων). Επίσης να υποθέσουμε ότι διαμεσολαβεί το Σαββατοκύριακο.

Έχουμε και λέμε:

Παρασκευή απόγευμα μετά το κλείσιμο του χρηματιστήριου στην Αθήνα και στη Γερμανία, η κυβέρνηση ανακοινώνει ότι δεν προτίθεται να αποπληρώσει κάποια από τις επόμενες σειρές ομολόγων που λήγουν και καλεί τους ομολογιούχους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, με σκοπό να διερευνηθούν τι δυνατότητες υπάρχου εκ μέρους της Ελλάδος για αποπληρωμή των υπολοίπων χρεών.

Την ίδια μέρα (Παρασκευή) έχουν φτάσει στην Αθήνα αξιωματούχοι της ΕΕ, του ΔΝΤ, της ΕΚΤ και μια αρμάδα λογιστών που, σκοπός τους είναι να ψάξουν καλά τα βιβλία των τραπεζών το Σαββατοκύριακο (due diligence) προκειμένου να καταλήξουν στο πόσα λεφτά θα χρειαστούν οι τράπεζες τη Δευτέρα το πρωί.

Παράλληλα, η Γερμανία και η Γαλλία ανακοινώνουν ότι υποστηρίζουν το σχέδιο αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους και καλούν τις τράπεζες εντός της επικράτειας τους να δεχτούν τους όρους που θα ανακοινωθούν, προκειμένου να υπάρξει σταθερότητα στην ΕΕ και στο ευρώ (εδώ να τονίσω ότι αυτό δεν είναι και τόσο δύσκολο, καθώς ένα μεγάλο μέρος του τραπεζικού συστήματος επηρεάζεται άμεσα από τις πολιτικές ηγεσίες… ειδικά στη Γερμανία). Επίσης υπάρχει θετική ανακοίνωση από την ΕΕ.

Αποφασίζεται ότι τη Δεύτερα οι τράπεζες και το χρηματιστήριο στην Ελλάδα θα είναι κλειστά (ενδεχομένως σε όλη την ΕΕ).

Την Δευτέρα λοιπόν, με το που ανοίγει το σύστημα πληρωμών στην ΕΕ, μεταβιβάζονται από την ΕΚΤ €25 δισ. στην Τράπεζα της Ελλάδας και γίνονται υποχρεωτικές αυξήσεις κεφαλαίου στις ελληνικές τράπεζες. Το πόσα θα πάρει κάθε τράπεζα και σε τι τιμές θα γίνουν οι αυξήσεις αποφασίστηκαν το Σαββατοκύριακο (για χάρη της κουβέντας θα υποθέσουμε ότι η ΕΚΤ θα είναι αυτή που θα βάλει λεφτά στις τράπεζες, αλλά θα μπορούσε να είναι το EFSF ή οποιοσδήποτε ιδιώτης ή και οι ίδιοι οι μέτοχοι).

Παράλληλα διορίζονται προσωρινές διοικήσεις (caretaker boards) που θα λογοδοτούν στην αρχή που έβαλε τα λεφτά (ΕΚΤ στο υποθετικό μας σενάριο).

Πολλές ευρωπαϊκές τράπεζες (κατόπιν πολιτικής πίεσης) ανακοινώνουν ότι θα συμμορφωθούν με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, όπου μεταξύ άλλων, προβλέπεται ανταλλαγή των παλαιών ομολογιών που κατέχει σήμερα η αγορά με καινούργιες σειρές ομολόγων αξίας του ήμισυ της σημερινής ονομαστικής άξιας και με ένα επιτόκιο 4.5%. Ορισμένες τράπεζες όμως ανακοινώνουν ότι δεν θα δεχτούν τους όρους και θα δοκιμάσουν την τύχη τους στα δικαστήρια.

Η Γερμανία και η Γαλλία ανακοινώνουν ότι θα συμμετέχουν σε αυξήσεις κεφαλαίου των τραπεζών που αντιμετωπίζουν πρόβλημα σαν αποτέλεσμα των όσων συμβαίνουν στην Ελλάδα.

Την επόμενη μέρα (Τρίτη) ανοίγει το χρηματιστήριο και οι τράπεζες και είναι σαν να μην είχε γίνει τίποτα. Οι τράπεζες έχουν ανά-κεφαλαιοποιηθεί, οι χασούρες έχουν περάσει στους ισολογισμούς και οι τράπεζες είναι σε άριστη υγεία. Τόσο πολύ μάλιστα που αρχίζουν και δίνουν δάνεια πάλι στην αγορά.

Ο πρόεδρος της ΕΚΤ ανακοινώνει ότι όλα διεξάγονται κανονικά και ότι το Ελληνικό και το Ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών δεν αντιμετωπίζει κανένα πρόβλημα.

Το χρηματιστήριο λογικά θα εκτοξευτεί, αφού η αναμενόμενη αναδιάρθρωση έχει γίνει και αφού οι τράπεζες δεν έχουν άλλες χασούρες να διαγράψουν.

Το ελληνικό δημόσιο έχει πάρει μια βαθιά ανάσα διότι το χρέος μας έχει μειωθεί στο μισό. Το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους έχει μειωθεί κατά 60% και το συνολικό χρέος έχει επιμηκυνθεί ομοιόμορφα τα επόμενα 25 χρόνια. Το υπουργείο οικονομικών έχοντας πλέον τρόπους ελιγμού, μειώνει ορισμένους φόρους και προγραμματίζει να πληρώσει ορισμένες από τις υποχωρήσεις στους προμηθευτές της (αν και υπαρχει και το θέμα να πάρουν και αυτοί κούρεμα).

Επιπτώσεις:

Οι ζημιές παγκοσμίως είναι περί των 150 δισ. Η ζημιά στο Γερμανικό τραπεζικό σύστημα είναι περίπου 20 δισ. Το μεγαλύτερο μέρος απορροφάται από τα ίδια κεφάλαια των τραπεζών και η Γερμανική κυβέρνηση αγοράζει περίπου 10 δισ. σε κοινές μετοχές τραπεζών που κανουν αυξήσεις κεφαλαίου… περισσότερο για προληπτικούς λόγους. Ανάλογη χασούρα (μεγαλύτερη όμως) αντιμετωπίζει η Γαλλία. Περισσότερο πρόβλημα όμως έχουν η Ιρλανδία και Πορτογαλία, όπου σύμφωνα με την Washington Post, έχουν μεγαλύτερη έκθεση στα Ελληνικά ομολόγα αναλογικά προς το ΑΕΠ τους σε σχέση με την Γερμανία και την Γαλλία.

Ένα μεγάλο μέρος της ζημιάς έχει ήδη απορροφηθεί από η ΕΚΤ και σαν αντάλλαγμα, η αύξηση κεφαλαίου που έκανε στις τράπεζες έγινε σε πολύ χαμηλές τιμές για να μπορεί μεταγενέστερα να πουλήσει τις μετοχές με σκοπό να πάρει τα λεφτά της πίσω (τα οποία λεφτά έτσι και αλλιώς είναι αέρας κοπανιστός). Αποτέλεσμα είναι ότι οι μέτοχοι των τραπεζών θα γίνουν dilute κατά τουλάχιστον 90%. Όταν μετά από 1-2 χρόνια σταθεροποιηθεί η κατάσταση, οι μετοχές αυτές θα εκποιηθούν στην αγορά με δημόσια προσφορά.

Οι επιπτώσεις στις Ελληνικές τράπεζες αφορούν μόνο τους μετόχους διότι έχουν σχεδόν εξανεμιστεί τα ίδια τους κεφάλαια. Καθώς όμως προηγήθηκαν οι αυξήσεις κεφαλαίου και αναπληρωθήκαν τα κεφάλαια αυτά (από την ΕΚΤ), οι καταθέσεις δεν επηρεάζονται διότι οι τράπεζες έχουν κεφαλαιοποιηθεί σχεδόν από την αρχή.

Τα ταμεία θα πάρουν την ανάλογη χασούρα όπως οι τράπεζες, αλλά καθώς οι συντάξεις πληρώνονται από τις εισφορές και τον κρατικό προϋπολογισμό, δεν επηρεάζουν οι χασούρες αυτές του τις πληρώνουν τα ταμεία στους δικαιούχους. Επίσης, όσες χασούρες και να πάρουν τα ταμεία, η μείωση του δημοσίου χρέος είναι δυσανάλογη σε σχέση με τις χασούρες αυτές και άρα, στο σύνολο ο μέσος πολίτης είναι κατά πολύ κερδισμένος.

Όσον αναφορά για το αν θα μας δανείσουν ή όχι στο μέλλον οι αγορές, η απάντηση είναι ότι θα μας δανείσουν. Μπορεί όχι αμέσως, αλλά δεν θα περάσει πολύ καιρός με ένα χρέος 70% του ΑΕΠ και με έναν ισοσκελισμένο προϋπολογισμό.

Να ξέρετε ότι οι αγορές ξεχνούν και συγχωρούν πολύ εύκολα όταν βλέπουν κέρδος, άσχετα αν προηγουμένως έπαθαν ζημιά. Για παράδειγμα, ενώ κάποιος έχει αγοράσει ΕΤΕ στα 40, δεν σημαίνει ότι δεν θα την αγοράσει στα 10, αν εκτιμά ότι η κατάσταση έχει αλλάξει και βλέπει άνοδο από δω και μπρος.

Για να μη παρεξηγηθώ, δεν είμαι υπέρ του να γίνει αυτό το σενάριο (ακόμα και αν ήταν εφικτό να γίνει σήμερα) με σκοπό να σταματήσουμε τη δημοσιονομική προσαρμογή που κάνουμε. Θέλω να ελπίζω ότι το πιο πάνω σενάριο θα γίνει πραγματικότητα και θα είναι το προϊόν πολιτικής απόφασης εκ μέρους της ΕΕ σαν αναγνώριση της προσπάθειας που κάναμε και για τα δεινά που περνάμε για να φτάσουμε να είμαστε βιώσιμοι.

Τονίζω το ότι θέλω να πιστεύω ότι θα γίνει, διότι σε διαφορετική περίπτωση, μας βλέπω με μια αλυσίδα στον λαιμό για τα επόμενα 20 τουλάχιστον χρόνια.

giorgos.kaisarios@capital.gr

Θα επιχειρήσω μια απλούστευση της ιστορίας του χρήματος, και της λειτουργικής σχέσης του με τις αξίες, για ανάδειξη ενός εθνικής σημασίας θέματος: την ανάγκη προώθησης της ανάπτυξης, για να καλύψουμε το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας.

Πολύ πριν εφευρεθεί το χρήμα, οι άνθρωποι εμπορεύονταν κάνοντας ανταλλαγές προϊόντων. Δύο λαγούς για μια πέτρινη λεπίδα, μια προβιά για μια αγκαλιά σταφύλια, κ.ο.κ.  Με την έλευση του πρώτου χρήματος δόθηκε δυνατότητα αποθήκευσης της αξίας των εμπορικών αγαθών: αν δεν ανταλλάξεις τα φρούτα έγκαιρα η αξία τους πέφτει λόγω σήψης.

Το χρήμα είχε εσωτερική αξία, με νομίσματα από μέταλλα όπως χαλκό, σίδηρο, άργυρο και χρυσό. Για χιλιετίες χρυσό νόμισμα χρησιμοποιήθηκε για αποθήκευση αγοραστικής δύναμης.

Το πραγματικό νόμισμα με αντίκρυσμα, όμως, έχει εγγενή αδυναμία να στηρίξει την οικονομική άνθηση πέρα από εκείνο το σημείο που οι αξίες στα υπόλοιπα αγαθά υπερβαίνουν τις αξίες σε αποθέματα σε πολύτιμα μέταλλα. Καθώς η πραγματική οικονομία αναπτύσσεται, ο πληθυσμός αυξάνεται και παράγεται πλούτος σε ταχύτερο ρυθμό από αυτόν της εξόρυξης πολύτιμων μετάλλων, το σύστημα θα κατέρρεε πολύ νωρίτερα αν δεν βρισκόταν η εναλλακτική αποθήκευση αξίας σε γη. Η ιδιοκτησία γης πολύ νωρίς συμπλήρωσε τα πολύτιμα μέταλλα στην αποθήκευση αξίας, όμως με την πληθυσμιακή έκρηξη του περασμένου αιώνα η δημιουργία αξιών ξεπέρασε το άθροισμα και των δύο. Για αυτό το λόγο ένα σύστημα “κατά παραδοχή” αποθήκευσης αξιών, που δεν θα αντιμετώπιζε τους φυσικούς περιορισμούς των μετάλλων και της γης (δηλαδή χωρίς αντίκρυσμα σε υλική αποθήκη αξιών), ήταν απαραίτητο για να λειτουργήσει το οικονομικό σύστημα των πληθυσμιακά μεγάλων κοινωνιών.

Το πρώτο fiat currency δημιουργήθηκε στην αρχαία Ρώμη, ελαττώνοντας την περιεκτικότητα σε άργυρο του δεινάριου, από 100% στην αρχή του πρώτου αιώνα π.Χ., σε 94% επί Νέρωνος, και 85% το 100 μ.Χ., ενώ στην πτώση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας περιείχε λιγότερο από 0,02% άργυρο και δεν ήταν αποδεκτό μέσον συναλλαγής πλέον. Πιθανά σημαντικός παράγων στην πτώση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας απετέλεσε η απώλεια της αποδοχής του νομίσματός της.

Στην Κίνα του 10ου αιώνα, επί Δυναστείας Σονγκ, εκτυπώθηκε το πρώτο χαρτονόμισμα, το Τζιαοζί, στου οποίου την αξία αντιστοιχούσε αποθηκευμένη ποσότητα γης, χρυσού και αργύρου αποδιδόμενη στον φέροντα μετά από τριετία. Η αλόγιστη εκτύπωση χαρτονομισμάτων χωρίς το αντίκρυσμα από τον Κουμπλάι Χαν, εγγονό του Τζένγκις Χαν, δημιούργησε υπερπληθωρισμό και φούσκα, και κατέληξε στην παύση των χαρτονομισμάτων το 1455 από την Δυναστεία Μινγκ.

Ο Μάρκο Πόλο (1254-1324) έγραψε για το χάρτινο χρήμα ότι “Μπορεί να πεις ότι [ο Κουμπλάι] έχει το μυστικό της αλχημείας στην τέλεια μορφή του… ο Χαν δημιουργεί κάθε χρόνο τέτοια ποσότητα [χάρτινου] χρήματος, το οποίο δεν του κοστίζει τίποτε, που ίσως ισούται σε ποσόν με όλους τους θησαυρούς του κόσμου.” Και προσθέτει “Ήταν η λαμπρότερη περίοδος της Κίνας…[ο Κουμπλάι] προχώρησε σε μια σειρά από εσωτερικές βελτιώσεις και μεταρρυθμίσεις, που ανέβασαν την χώρα που εκείνος είχε κατακτήσει, στην ανώτατη βαθμίδα πολιτισμού, ισχύος και προόδου.”  Όμως ύστερα συμπληρώνει: “Πληθυσμός και εμπόριο αυξήθηκαν σημαντικά, όμως η παραγωγή χάρτινων νομισμάτων υπερέβαλλε και των δύο… Όλα τα ευεργετικά αποτελέσματα ενός νομίσματος που του επιτρέπεται να επεκτείνεται με την αύξηση του πληθυσμού και του εμπορίου, με τη σειρά τους μετετράπησαν σε εκείνα τα αρνητικότατα αποτελέσματα που προέρχονται από ένα νόμισμα που παράγεται σε μεγαλύτερη ποσότητα από την ανάπτυξη των δύο παραπάνω. Τα αποτελέσματα αυτά δεν εξελίχθησαν αργά… Οι καλύτερες οικογένειες της αυτοκρατορίας καταστράφηκαν, και μια νέα τάξη ανδρών πήρε τον έλεγχο των δημοσίων πραγμάτων, και η χώρα έγινε πεδίο εσωτερικού πολέμου και αναταραχής.”

Στη Γαλλία ο Λουδοβίκος ο 14ος πεθαίνοντας άφησε χρέος 3 δισεκατομμύρια Λίβρες από πολέμους. Επί Λουδοβίκου του 15ου, ο John Law, ελλείψει πολύτιμων μετάλλων εκτύπωσε χαρτονομίσματα χωρίς αντίκρυσμα. Έκανε λάθος όμως, και αυτό οδήγησε στην κατάρρευση του νομίσματος, ενώ ο Law έφυγε κυνηγημένος από τη χώρα.  Η Επαναστατική Κυβέρνηση ξαναδοκίμασε να τυπώσει χαρτονομίσματα, τα Assignats, που ως το 1795 δημιούργησαν πληθωρισμό 13.000%! Ο Ναπολέων στη συνέχεια με το Χρυσό Φράγκο σταθεροποίησε την οικονομία στη διάρκεια της ηγεμονίας του.  Στη δεκαετία του 1930 η Γαλλία δοκίμασε το χάρτινο Φράγκο, το οποίο εντός 12 ετών έχασε το 99% της αξίας του (10.000% πληθωρισμός).

Στη μεσοπολεμική Γερμανία που με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών τιμωρήθηκε σε πληρωμή τεράστιων αποζημιώσεων για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο μόνος τρόπος να εξοφληθούν ήταν η εκτύπωση Μάρκων. Τον Απρίλιο του 1919 η αντιστοιχία ήταν 1 Δολάριο προς 263 Μάρκα. Τον Δεκέμβριο του 1923 έφτασε σε 1 Δολάριο προς 4.2 τρισεκατομμύρια Μάρκα.

Αντίστοιχα στην Αμερική τα χαρτονομίσματα έκαναν την εμφάνισή τους το 1690, αρχικά στη Μασαχουσέτη, ως αποδεκτό μέσον πληρωμής φόρων. Και πάλι η αλόγιστη εκτύπωση κατέληξε στον υπερπληθωρισμό και τη μη αναγνώριση των χαρτονομισμάτων.

Το 1913 δημιουργήθηκε στις ΗΠΑ το Federal Reserve με μονοπώλιο στην έκδοση χρήματος και τον καθορισμό επιτοκίου δανεισμού, με σκοπό να διαχειριστεί το ρυθμό δημιουργίας νέου χρήματος σύμφωνα με τον ρυθμό αύξησης της πραγματικής οικονομίας, και έτσι να αποφευχθούν φαινόμενα υπερπληθωρισμού και οικονομικής κατάρρευσης και να δοθεί η δυνατότητα στην πραγματική οικονομία να αναπτυχθεί υγιώς. Το Δολάριο “greenback” είχε μερικό αντίκρυσμα σε χρυσό, όμως όποτε η κυβέρνηση των ΗΠΑ έκρινε ότι έπρεπε να αποτρέπει τυχόν αιτήματα πολιτών για χρυσό απαγόρευε την ιδιοκτησία χρυσού. Έτσι ο Franklin Roosevelt το 1933 ψήφισε νόμο που απαγόρευσε στις τράπεζες να πληρώνουν σε χρυσό, ενώ ταυτόχρονα απαγόρευσε στους Αμερικανούς να έχουν στην κατοχή του περισσότερα από 100$ σε χρυσά νομίσματα. Απαγόρευσε επίσης πληρωμές προς το εξωτερικό σε χρυσό.

Τον Ιούλιο του 1944, και πριν το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, 730 σύνεδροι από 44 χώρες συναντήθηκαν στο Bretton Woods του New Hampshire των ΗΠΑ, στην “Οικονομική και Νομισματική Σύνοδο” των Ηνωμένων Εθνών, και θεσμοθέτησαν ένα διεθνές σύστημα ελέγχου των νομισματικών ισοτιμιών και της διεθνούς οικονομίας για να αποφύγουν επανάληψη του “Μεγάλου Κραχ” που ξεκίνησε το 1929 και προκάλεσε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.  Η ίδρυση παγκοσμίων οικονομικών θεσμικών οργάνων όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (IMF) και η Διεθνής Τράπεζα Αναδόμησης και Ανάπτυξης (IBRD), σήμερα μέρος της World Bank, έγινε το 1944 στο Bretton Woods με σκοπό να αποτρέπουν οικονομικές εξελίξεις όπως αυτές που οδήγησαν στο Μεγάλο Κραχ του ‘29.

Το “Σύστημα Bretton Woods” που υιοθετήθηκε το 1945 καθόριζε ότι τα νομίσματα δεν θα ήταν πλέον χωρίς καθόλου αντίκρυσμα, αλλά θα είχαν σταθερή ισοτιμία με το δολάριο που αντιστοιχούσε σε 1/35 της ουγκιάς χρυσού, το λεγόμενο “gold standard”.

Λειτουργώντας θεσμικά,  σε στενή συνεργασία με τις εθνικές Κεντρικές Τράπεζες και τις εθνικές κυβερνήσεις για τον καθορισμό επιτοκίων και εκτύπωσης νομίσματος, το IMF και η IBRD είχαν δυνατότητα παρεμβατικής διάσωσης όποτε κάποια εθνική οικονομία αντιμετώπιζε κίνδυνο κατάρρευσης. Ο ρόλος τους είναι πρωταρχικός για την αποφυγή φαινομένου “ντόμινο” στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος τοπικών και παγκόσμιων πολεμικών συρράξεων και κατάλυσης κρατών που ιστορικά ακολουθούν την οικονομική κατάρρευση.

Το Αμερικανικό Δολάριο διατήρησε το μερικό αντίκρυσμα του σε χρυσό ως το 1971, όταν κατάργησε το “gold standard” ο Richard Nixon (που έμεινε στην ιστορία ως “tricky Dick”), και στη δεκαετία που ακολούθησε οι ΗΠΑ αντιμετώπισαν τεράστιο πληθωρισμό.

Στην Νεώτερη Ελλάδα η Δραχμή ήταν αρχικά νόμισμα χωρίς αντίκρυσμα, ενώ αποθέματα χρυσού που κατάφερε η Ελλάδα να μαζέψει ως την Γερμανική Κατοχή “δανείστηκαν” ανεπιστρεπτί οι κατοχικές δυνάμεις των Γερμανών, με το γνωστό αποτέλεσμα του πολεμικού πληθωρισμού, και την έκτοτε οικονομική αστάθεια της χώρας ως την σύνδεση με το ECU προ της αντικατάστασης της Δραχμής από το Ευρώ.

Οι υποτιμήσεις στο τέλος της δικτατορίας του ‘67, και οι συχνές και ελεγχόμενες “διολισθήσεις” που ακολούθησαν, δεν ήταν τίποτε άλλο από την αντιστάθμιση του πληθωρισμού που προκαλούσε η έλλειψη αντικρίσματος νεοτυπωθέντων Δραχμών.  Όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως, μετά το 1971 η ελεγχόμενη εκτύπωση νέου νομίσματος και αντίστοιχης αύξησης των επιτοκίων αντιμετωπίστηκε ως εναλλακτική λύση στην φορολόγηση φυσικών και νομικών προσώπων από τις κυβερνήσεις. Αυτό ήταν πολιτικά επιθυμητό, καθώς η νομισματική απομείωση των αξιών επιτρέπει στις κυβερνήσεις να αποκτήσουν πλούτο ίσο με την απώλεια αξίας που προκαλεί η αύξηση της ποσότητας χρήματος, χωρίς όμως να μπούνε στη διαδικασία να τον αποσπάσουν από τους πολίτες με φορολόγηση. Η αξία του νεοτυπωμένου χρήματος πέφτει γρήγορα και σε αντιστοιχία με το κλάσμα νέου-προς-συνολικό χρήμα, μέχρι να επανέλθουν χάρη στον πληθωρισμό οι αξίες στην προηγούμενη αντιστοιχία τους προς το συνολικό κυκλοφορούν χρήμα της αγοράς. Το νέο χρήμα βοηθάει προσωρινά την ανάπτυξη, ώσπου μέσω πληθωρισμού να επανέλθει η ισορροπία αξιών στην αγορά, μέχρι τότε όμως όποιος τυπώνει το χρήμα συσσωρεύει πραγματικές αξίες.

Με την είσοδο της Ελλάδας στο ECU και μετά στην ζώνη του Ευρώ, και την απόσυρση της Δραχμής, η ελληνική κυβέρνηση έχασε το σημαντικότερο εργαλείο νομισματικής συγκέντρωσης αξιών που διέθετε, καθώς καμία χώρα του Ευρώ δεν έχει το δικαίωμα να τυπώσει νέο χρήμα, ούτε καν η ίδια η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Απέμειναν η φορολόγηση και ο δανεισμός μόνον ως εργαλεία συγκέντρωσης κρατικών πόρων σε εθνικό επίπεδο, και ο καθορισμός του πανευρωπαϊκού επιτοκίου από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σε συλλογικό επίπεδο για την διαχείριση των πληθωριστικών πιέσεων.  Τα οφέλη ενός σταθερού “σκληρού” νομίσματος μεταφράζονται σε οικονομική σταθερότητα, συγκριτικά χαμηλά επιτόκια δανεισμού, και σημαντική αποφυγή πληθωριστικών πιέσεων στις μετέχουσες οικονομίες.

Το θέμα βέβαια ήταν ότι οι λανθασμένες αποφάσεις χειρισμού των δαπανών του κράτους που εκτοξεύθηκαν, η έλλειψη θεσμικών ελεγκτικών μηχανισμών για την χαλιναγώγηση του κόστους του κράτους, η εκτεταμένη διαφθορά και οι ανεπαρκώς εφαρμοζόμενοι νόμοι οδήγησαν σε ανισοκατανομή των φορολογικών βαρών, και ισοδύναμα προστατευόμενες συντεχνίες να απομυζούν εθνικούς πόρους. Σημαντικότατα οι κοινωνικές πιέσεις για άσκηση ανισοκατανεμημένης κοινωνικής αλληλεγγύης, μέσω αθρόων επιλεκτικών προσλήψεων στο Δημόσιο, ώθησαν τις Ελληνικές κυβερνήσεις της εποχής του Ευρώ σε απανωτά θανάσιμα λάθη που κατέληξαν σε υψηλότατο δημόσιο δανεισμό, και πληθωρισμό των αξιών. Ενώ η Ελλάδα γνώρισε αύξηση του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της (άρα και του αθροίσματος των κυκλοφορούντων αξιών της οικονομίας) στην τελευταία δεκαετία, αυτή η αύξηση δεν προήλθε από αξιοποίηση του παραγωγικού δυναμικού της, αλλά από το πρόσθετο χρήμα που καταναλώθηκε αφού διοχετεύθηκαν τα δανεικά στην οικονομία.

Αυτή η αναντιστοιχία πρόσθετου χρήματος και ουσιαστικής αύξησης των αξιών στην οικονομία εμφανίστηκε ως πληθωρισμός που διάβρωσε την αγοραστική δύναμη του Ευρώ στην Ελλάδα. Οι τιμές των αγαθών και οι μισθοί του Δημοσίου εκτοξεύθηκαν στα ύψη, αφού όμως πλέον είμαστε χώρα της Ευρωζώνης οι επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας ήταν ολέθριες.

Επειδή είμαστε ένα μικρό μόνο ποσοστό της Ευρωπαϊκής οικονομίας, η διάβρωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας μας δεν επέφερε την σωτήρια υποτίμηση στο Ευρώ. Ειδικά μάλιστα, άλλες Ευρωπαϊκές πολλαπλάσιου μεγέθους οικονομίες είχαν αντίθετη πορεία ανταγωνιστικότητας (αύξηση αθροίσματος αξιών με την ίδια ποσότητα χρήματος) που ισχυροποιεί το κοινό μας νόμισμα.  Το συνολικό αποτέλεσμα ήταν τα τεράστια ελλείμματα, και τελικά η αδυναμία δανεισμού και στάση πληρωμών που κηρύξαμε ως χώρα (όσο διήρκεσε η επικύρωση της υπογραφής του Μνημονίου από την Βουλή), όπου ενώ δεν διαθέταμε εναλλακτική χρηματοδότηση των δαπανών του κράτους, δεν είχαμε αποδεχθεί την προσωρινή στήριξη των εταίρων μας και του ΔΝΤ.

Την εκρηκτική αυτή εξίσωση ήρθε να μας βοηθήσει να λύσουμε η Τρόικα, που όμως δεν είναι ευαίσθητη στις πιέσεις διατήρησης των υψηλών δαπανών που προκαλούν οι υψηλές αμοιβές των δημοσίων υπαλλήλων, οι σπάταλες κρατικές προμήθειες, και η έλλειψη πρόθεσης ισοκατανομής της φορολόγησης.

Η συνταγή για επιστροφή στην ανταγωνιστικότητα που “βλέπει” ένα διεθνές θεσμικό όργανο όπως το ΔΝΤ περνάει μέσα από τη μείωση των δαπανών και την αύξηση των φόρων, ώσπου να ισοσκελιστεί ο προϋπολογισμός της χώρας. Η έλλειψη ανάπτυξης της οικονομίας είναι δικό μας θέμα. Μόνοι μας πρέπει να το λύσουμε, καθώς δεν διαθέτουμε πλέον τα εργαλεία που το έκρυβαν κάτω από το χαλί ή το μετέθεταν στο μέλλον.

Το βάρος της προσπάθειας πρέπει να πέσει στην απελευθέρωση των αναπτυξιακών δυνάμεων της κοινωνίας και στην παροχή ρευστότητας, όχι πια στις τράπεζες αλλά στην πραγματική οικονομία, αφού λύσουμε άμεσα το ζήτημα των δαπανών που θα έπρεπε έτσι κι’ αλλιώς να είχε λυθεί από τον πρώτο μήνα αλλά ασκόπως το καθυστέρησε ένα έτος, λόγω πανικού για το υποτιθέμενο πολιτικό κόστος.

Αντιθέτως η κοινωνία, βλέποντας να επέρχεται ισονομία και ισοκατανομή των φορολογικών βαρών σε όλους τους μετέχοντες στην οικονομία, μάλλον θα ευνοήσει εκλογικά τους εκλογικά όποιους κυβερνώντες το πράξουν, πολύ περισσότερο από όσο θα τους τιμωρήσει η προνομιούχα μειοψηφία του σημερινού στρεβλού μοντέλου κατανομής του κοινωνικού πλούτου.
* Ο κ. Άγης Βερούτης είναι επιχειρηματίας, Σπούδασε Μηχανολόγος Μηχανικός στις ΗΠΑ όπου και  εργάστηκε σχεδόν είκοσι χρόνια.

Η Κίνα από το 2011 ξεκινά ένα οργανωμένο πενταετές σχέδιο αύξησης της εσωτερικής κατανάλωσης. Το περασμένο Σάββατο στο “Κεφάλαιο” στη στήλη Contrarian Stories είχα δημοσιεύσει ένα απόσπασμα από συνέντευξη του στελέχους της Morgan Stanley Stephen Roats ο οποίος τα τελευταία χρόνια είχε μετακομίσει στην Ασία για να παρακολουθεί από κοντά τις εξελίξεις. Μεταξύ άλλων έλεγε λοιπόν:

«Η μεγάλη πρόκληση για την ανάπτυξη της Ασίας είναι το πώς τα επόμενα χρόνια θα αναπτύξει μεγαλύτερη εσωτερική ιδιωτική κατανάλωση. Ο πρωθυπουργός της Κίνας Γουεν Ζιμπάο έχει δηλώσει ότι η παλιά δομή είναι «ασταθής, ασύμμετρη, ασυντόνιστη και ατελέσφορη». Νομίζω ότι οι κινέζοι γνωρίζουν ότι πρέπει να κάνουν τρία πράγματα για να υποστηρίξου την διεύρυνση της εσωτερικής κατανάλωσης.

Πρέπει να οικοδομήσουν ένα κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας που θα επιτρέψει στους κινέζους να νιώσουν ασφαλείς και να μειώσουν τις υπερβολές στην αποταμίευση. Πρέπει να δώσουν μια επιθετική υποστήριξη στα καθυστερημένα αγροτικά εισοδήματα καθώς 750 εκατ. Κινέζοι συνεχίζουν να ζουν σε άθλιες συνθήκες.

Το τρίτο είναι η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας καθώς η αύξηση των θέσεων εργασίας είναι πολύ μικρότερη από την ανάπτυξη της χώρας, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στην αύξηση του ρόλου των υπηρεσιών στη κινέζικη οικονομία.

Προς την κατεύθυνση αυτή η Κινέζικη ηγεσία έχει ένα σχέδιο πενταετές η υλοποίησή του οποίου θα ξεκινήσει από τον Φεβρουάριο του 2011. Πιστεύω ότι μια αμερικάνικη απόφαση προστατευτισμού της αμερικάνικης οικονομίας απέναντι στη Κίνα θα αποβεί σε βάρος της πρώτης».

Εκτός της Κίνας όμως, με γοργούς ρυθμούς τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται η Ινδία, η Βραζιλία, (αλλά και η γειτονική Τουρκία με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό για εμάς…).

Η συγκυρία αυτή οδηγεί τα επόμενα χρόνια στην αύξηση της μεσαίας τάξης του πλανήτη, με ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό από την άποψη της ζήτησης προϊόντων και άρα της οικονομικής ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια. Βλέπε: παρακείμενο διάγραμμα.

Η ανάπτυξη που έχει αρχίσει να προέρχεται από την αύξηση της ζήτησης είναι ήδη παρούσα και χωρίς αυτή η παγκόσμια οικονομία δεν θα είχε κρατηθεί με ικανοποιητικά πρόσημα   φέτος.

Το καλό σενάριο θέλει σε λίγα χρόνια, προς το τέλος της δεκαετίας, τις τεχνολογικές καινοτομίες να παίρνουν πάλι τα σκήπτρα και να οδηγούν σε νέο αναπτυξιακό μπουμ.

Φυσικά όλα αυτά δεν συνιστούν μονοσήμαντη γραμμική πορεία, αλλά μια πορεία με εξάρσεις και πισωγυρίσματα.

Κώστας   Στούπας

Ο καπιταλισμός, είναι ένα βιβλίο με πολλά κεφάλαια αλλά σήμερα φαίνεται πως ένα νέο κεφαλαίο ανοίγεται. Κάθε αιώνα περίπου θεμελιώδεις αλλαγές στη φύση της κατανάλωσης, δημιουργούν νέα μοτίβα αναγκών στους καταναλωτές, στα οποία οι υπάρχουσες επιχειρήσεις δεν μπορούν να ανταποκριθούν. Σύμφωνα με τους Shoshana Zuboff και Charles Edward Wilson, πρώην καθηγητές στη διοίκηση επιχειρήσεων στο Harvard , όταν μια πλειονότητα ανθρώπων θέλει προϊόντα τα οποία παραμένουν σε υψηλές τιμές στην κρατούσα κατάσταση, τότε οι συνθήκες που διαμορφώνονται είναι ένας «premium γρίφος». Το έδαφος, γίνεται εξαιρετικά εύφορο για ολόκληρες κατηγορίες ανταγωνιστών, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να εκπληρώσουν τις νέες απαιτήσεις των καταναλωτών, σε πιο προσιτές τιμές. Ο γρίφος των προϊόντων με υψηλή τιμή, υπήρξε στη αυτοκινητοβιομηχανία, πριν από την εποχή που ο Henry Ford, κατασκεύασε το μοντέλο Τ (Ford Model T), όπως και στη μουσική βιομηχανία, πριν από τον Steve Jobs και το iPod.

Η κατανάλωση, την εποχή του Ford, μετατοπίστηκε από την ελίτ στις μάζες. Σήμερα μετατοπιζόμαστε από αυτή την εποχή στην εποχή επικέντρωσης στα ενδιαφέροντα του ατόμου. Η έντονη αύξηση όσων είχαν ανώτερη εκπαίδευση, η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η πολυπλοκότητα της κοινωνίας και η μακροβιότητα που σήμανε ο εικοστός αιώνας, αύξησαν μια νέα επιθυμία για ατομικό αυτοπροσδιορισμό: έχοντας τον έλεγχο όσων έχουν σημασία, διαθέτοντας φωνή που μπορεί να ακουστεί και κοινωνική δικτύωση με τους όρους που θέτει ο καθένας.

Η αιχμή της κατανάλωσης, μετατοπίζεται τώρα από τα προϊόντα και τις υπηρεσίες στα εργαλεία και τις σχέσεις, οι οποίες επιτυγχάνονται μέσω της διαδραστικής τεχνολογίας. Οι Amazon.com, Apple, eBay και YouTube, είναι γνωστά παραδείγματα επιχειρήσεων, οι οποίες έλυσαν το «premium puzzle». Λιγότερο γνωστές επιχειρήσεις, όπως η CellBazaar (στο αναδυόμενο εμπόριο μέσω των κινητών τηλεφώνων), η TutorVista ( στα συστήματα διδασκαλίας) και η Livemocha (στην εκμάθηση γλωσσών) επίσης συνέβαλαν στην επίλυση αυτού του γρίφου.

Θα ήταν εύκολο να ερμηνεύσουμε αυτές τις μεμονωμένες περιπτώσεις ως φωτεινά παραδείγματα καινοτομίας και αλλαγής, αλλά πιστεύω ότι, περισσότερο από όλα, αντιπροσωπεύουν τη μετάλλαξη αυτού καθαυτού του καπιταλισμού. Η διαφορά συνίσταται στο ότι οι καινοτομίες βελτιώνουν το πλαίσιο στο οποίο οι επιχειρήσεις παράγουν και πωλούν αγαθά και υπηρεσίες. Η μετάλλαξη δημιουργεί νέο πλαίσιο. Δεν πρόκειται απλώς για νέες τεχνολογίες, μολονότι οι τεχνολογίες επηρεάζουν τη δημιουργία νέων πραγμάτων. Ιστορικά, οι μεταλλάξεις διαδέχονται τις καινοτομίες, όταν πραγματοποιούνται θεμελιώδεις μεταβολές σε αυτά που οι άνθρωποι επιζητούν, ως μια νέα προσέγγιση στην επιχειρηματικότητα: νέες επιδιώξεις, νέες μεθόδους, νέα αποτελέσματα.

Με τον ίδιο τρόπο η μαζική παραγωγή μετατόπισε τη θέση της βιομηχανίας, από τις μικρές βιοτεχνίες στα τεράστια εργοστάσια. Οι σημερινές μεταλλάξεις, είναι δυνατό να κινηθούν μακριά από επιχειρηματικά μοντέλα βασισμένα σε οικονομίες κλίμακος, αύξηση παγίων, συγκέντρωση και κεντρικό έλεγχο. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα εργοστάσια εγκαταλείπονται, χρειάζονται για να προμηθεύουν τους καταναλωτές με ποιοτικά προϊόντα χαμηλού κόστους, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογιών που ενισχύουν την εξατομικευμένη κατανάλωση. Ωστόσο, ακόμα και η μαζική παραγωγή, γίνεται λιγότερο ομοιογενής. Παράδειγμα η Nike, στην οποία μπορεί κάποιος να παραγγείλει τα sneakers του, ακριβώς όπως του αρέσουν.

Και για πολλά προϊόντα και υπηρεσίες νέα επιχειρηματικά πλαίσια αναδύονται: όπως οι αυξανόμενες «ομοσπονδίες» επιχειρήσεων, από διάφορους επιχειρηματικούς τομείς, οι οποίες μοιράζονται τις ίδιες αξίες και στόχους και έχουν την αυξανόμενη ικανότητα να διανέμουν απευθείας στον ίδιο τον καταναλωτή, προϊόντα αξίας, παρέχοντάς του τη δυνατότητα να αποφασίζει για αυτό ακριβώς που επιθυμεί να καταναλώσει, στον τόπο και με τον τρόπο που ο ίδιος επιλέγει.

Η μετατόπιση αυτή, δεν αλλάζει μόνο τη βάση του ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις, αλλά επίσης αποσαφηνίζει και μετακινεί τα όρια μεταξύ ολόκληρων επιχειρηματικών τομέων ακόμα και εκείνων που βρίσκονταν μεταξύ των παραγωγών και των καταναλωτών. Οι τομείς της μουσικής και του Τύπου αγνόησαν αυτή την μετατόπιση, προς μεγάλη τους ζημία.

Οι καθηγητές του Harvard, δηλώνουν πως οι επιχειρήσεις πρέπει να ανακαλύψουν τον τρόπο με τον οποίο θα προσαρμοστούν σε αυτό το νέο κόσμο αν θέλουν να αναπτυχθούν. Θα προσέθετα, πως πρόκειται για επιτακτική ανάγκη όχι μόνο για την ανάπτυξη αλλά πρωτίστως για την επιβίωση των επιχειρήσεων!

Το τελευταίο κεφάλαιο του καπιταλισμού ξεδιπλώθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα και η επιτομή του υπήρξε το μοντέλο T του Henry Ford. Αρχικά, το μοντέλο Τ, ήταν ένα προσιτό οικονομικά αυτοκίνητο, το οποίο τελικά αποδείχθηκε εξαιρετικά επικερδές για την Ford Motor Company. Αλλά, εξελίχθηκε σε κάτι περισσότερο από ένα επικερδές προϊόν. Ενσάρκωσε τη μετάλλαξη που όλοι γνωρίζουμε ως μαζική παραγωγή, λύνοντας έτσι, τον γρίφο στην εποχή του, αφού μείωσε την τιμή ενός αυτοκινήτου περισσότερο από 60 τοις εκατό, και θριάμβευσε στο, αναδυόμενο τότε, περιβάλλον της μαζικής κατανάλωσης.

Το μοντέλο Τ, της Ford, άλλαξε ολόκληρο το πλαίσιο παραγωγής, αλλά επίσης, θεμελίωσε έναν άλλο πρωτεργάτη της αυτοκινητοβιομηχανίας, τον Alfred Sloan, για να εδραιώσει μια σύγχρονη, επαγγελματικά διοικούμενη, πολυσύνθετη επιχείρηση, ως βάση για τη δημιουργία πλούτου στον 20 αιώνα. Έκτοτε, η μαζική παραγωγή μπορούσε να εφαρμοσθεί σε οποιοδήποτε προϊόν, όπως και έγινε. Η μαζική παραγωγή προσέφερε την έξοδο σε μια νέα εποχή, αποκαλύπτοντας παράλληλα μια παγκόσμια οικονομική αξία, που κρυβόταν στη μαζική καταναλωτική αγορά και ήταν προσβάσιμη στις επιχειρήσεις που μπορούσαν πλέον να δημιουργήσουν προσιτές εκδοχές ακριβών προϊόντων, όπως τα αυτοκίνητα. Η δυναμική αυτή, δημιουργίας πλούτου, παρέμεινε αθέατη σε αυτούς που παρέμειναν προσκολλημένοι στον μονοπωλιακό καπιταλισμό του 19^ου αιώνα, στο πλαίσιο των μικρών εργοστασίων.

Η επίθεση στο επιχειρηματικό μοντέλο μαζικής παραγωγής ξεκίνησε την προηγούμενη δεκαετία, ίσως λόγω του επιτυχημένου συνδυασμού του iPod της Apple και των μουσικών υπηρεσιών του iTune. Το iPod, είναι ένα πολύ καλό gadget, αλλά, όπως και το μοντέλο Τ, είναι εμβληματικό προϊόν, το πρώτο που όχι μόνο πέτυχε εμπορικά αλλά εξέφρασε μια νέα μετάλλαξη. H Aplle, είναι σήμερα ο μεγαλύτερος λιανοπωλητής μουσικής στις ΗΠΑ. Η πραγματική πηγή αυτής της αξίας που υπήρξε κρυμμένη για τις υπόλοιπες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται εμπορικά στο χώρο της μουσικής ήταν η ικανότητα της Aplle να επανεφεύρει την καταναλωτική εμπειρία από τη σκοπιά του ατόμου, σε ελάχιστο κόστος σε σχέση με το παρελθόν!

Πάνος  Τσαγκαράκης